Brzeska, Wanda Ewa W Wielkim Tygodniu text Świetlik, Maria Choromańska, Paulina 2023-06-27 2020 Fundacja Wolne Lektury pol Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (https://www.wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury. https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/brzeska-w-wielkim-tygodniu Domena publiczna - Wanda Ewa Brzeska - zm. 1950 Współczesność Liryka Wiersz Wanda Ewa Brzeska, Garść ziemi, Spółdzielnia Wydawnicza "Wałbrzych", 1947. https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7376.jpg Powstanie w getcie warszawskim, ul. Zamenhoffa 35, autor nieznany, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7376/ Sekuła, Aleksandra DCC FS.DL-PL FJM 1DTP 3MP Wanda Ewa Brzeska W Wielkim TygodniuWielki Tydzień --- w tradycji chrześcijańskiej okres przed Wielkanocą, trwający od Niedzieli Palmowej do Wielkiej Niedzieli. W tym samym okresie w tradycji judaistycznej obchodzone jest jedno z głównych świąt, Pesach (Święto Wolności). Pesach upamiętnia wyjście Żydów z egipskiej niewoli, trwa 7 lub 8 dni. Powstanie w getcie warszawskim rozpoczęło się 19 kwietnia 1943, co przypadało na poniedziałek Wielkiego Tygodnia i okres Pesach. Bezpośrednią przyczyną zrywu była kolejna fala deportacji z getta. Największa miała miejsce od lipca do września 1942, druga w styczniu 1943, kiedy miała miejsce pierwsza akcja zbrojnego oporu. Wiosną 1943 mieszkanki i mieszkańcy getta byli już zorganizowani w ramach Żydowskiej Organizacji Bojowej, mieli też zgromadzoną broń. Za symboliczny koniec tego powstania uznaje się 16 maja 1943, kiedy Niemcy wysadzili Wielką Synagogę. Teren getta został przez nich doszczętnie zniszczony, jeszcze w trakcie powstania naziści umyślnie podpalali domy, by zmusić ukrywających się tam ludzi do wyjścia lub wyskoczenia z okien, a następnie zamordować ich na miejscu lub w obozach zagłady. Tematyce powstania w warszawskim getcie i reakcjom na nie Jerzy Andrzejewski poświęcił opowiadanie Wielki Tydzień (pisane na gorąco pod wrażeniem wydarzeń 1943 r., wyd. 1945 r. ekranizacja w reż. Andrzeja Wajdy 1995 r.). Już się z dachów, tarasów, wnęk/ Podrywały w górę gołębie ---/ Już ziemię w małym ogródku/ Przekopywaliśmy głębiej. WiosnaŻółtą konewką dziecinną/ Ktoś z piętra grządki polewał ---/ Świeżo uprany trykocik/ Zawiesił pomiędzy drzewa. Z furki znajomy badylarzbadylarz --- nieco pejoratywne określenie osoby uprawiającej warzywa, czasem kwiaty, na niewielką skalę, przeznaczone najczęściej na sprzedaż w pobliskim mieście./ Sprzedawał pierwsze warzywa,/ W krąg cicho --- tylko z południa / Getto, PowstanieCzarny kłąb dymu napływa. I tylko echa wybuchów/ Wiosenną ciszę rozdarły ---/ Aż zadzwoniły na górcegórka --- tu w znaczeniu: stryszek./ Mosiężne u kufra klamry. Getto, OgieńSpomiędzy dymów strzelały/ Kipiące ognia strumienie,/ Kawały papy jak szmaty/ Sfruwały zewsząd na ziemię. WiosnaNa białe kładły się wiśnie,/ Na bzów młodziutkie gałązki.../ Czarne motyle zza murów --- / Splecione, matowe wstążki... Żoliborz, 1943