Brzeska, Wanda Ewa Szyby ze starych sztychów text Świetlik, Maria Choromańska, Paulina 2023-06-27 1950 Fundacja Wolne Lektury pol https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/brzeska-szyby-ze-starych-sztychow/ Domena publiczna - Wanda Ewa Brzeska zm. 1950 Współczesność Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (https://www.wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury. Pieśń ujdzie cało..., oprac. Michał M. Borwicz, wyd. Osrodek Brama Grodzka, Lublin 2012. https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7378.jpg Powstanie w getcie warszawskim. Mieszkańcy Warszawy patrzący na płonące getto, autor nieznany, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7378/ Sekuła, Aleksandra DCC FJM 1DTP 3MP Wanda Ewa Brzeska Szyby ze starych sztychów Getto, OknoTo okno od podwórza dyktą się zasłoni,/ Nie dlatego, by getta nie widzieć z tej strony,/ Ale na cóż się dręczyć, że to właśnie oni --- / Przyjaciele --- czekają na znak umówiony. Już nic nie pomożemy... Getto się dopali.../ ZabawaNa placu --- przed murami --- widać karuzelękaruzela przy murze warszawskiego getta --- obraz karuzeli przy murach getta i bawiących się ludzi w czasie, kiedy po drugiej stronie Niemcy tłumią pierwsze w Warszawie powstanie, a z płonących domów wyskakują Żydówki i Żydzi, przewija się przez wspomnienia i dzienniki zarówno autorów pochodzenia polskiego, jak i żydowskiego. Henryk Rudnicki, ukrywający się po tzw. aryjskiej stronie (czyli poza gettem) tak opisuje swoje odczucia: ,,Wyszedłem na miasto (...), aby spojrzeć na płonące getto. Pierwsze co mi się rzuciło w oczy, to były kręcące się ludźmi oblepione --- karuzele. Tak, kręcące się w gęstym dymie płonących obok kamienic --- karuzele. O miedzę oddaleni płonęli żywi ludzie, a o miedzę od płonących --- zabawa. [...] Tłumy podniecone ciekawością spieszyły z całego miasta, aby przypatrzeć się płonącej dzielnicy" (cytat za portalem sprawiedliwi.org.pl). Od strony getta, ukryty w schronie, reakcje warszawiaków obserwował Symcha Binem Motyl: ,,Przez szyby wychodzące na ogród Krasińskich widziało się dachy domów stojących po drugiej stronie ogrodu. A na tych dachach siedzieli ludzie, Polacy i przyglądali się temu, co się u nas dzieje. Oglądali nas mniej więcej tak jak Rzymianie z czasów Nerona oglądali »żywe pochodnie« utworzone z palonych żywcem chrześcijan". Najbardziej znanym literackim opracowaniem tego motywu jest wiersz Czesława Miłosza Campo di Fiori.:/ Ludzie w czółnachczółno --- tu: gondola karuzeli. fruwają jakoś dziwnie mali,/ Poza tym z naszych okien widać już niewiele. Dykta pokój zaciemni, więc drugą połowę/ Szkłem się oszkli, a szybę zdejmie się ze sztychów,/ Diamentem się przykroi... Pudełko stalowe/ Z narzędziami, z cyrklami --- nietknięte na strychu. ZagładaO komorach --- dawniejsi ludzie nie słyszeli,/ Ale znali sposoby na mędrców ponure./ Oto na starym sztychu postać CampanelliCampanella, Tommaso (1568--1639) --- włoski filozof, teolog, astrolog, znany dzięki swojej utopijnej pracy Miasto słońca. Jego krytyka instytucji i propozycje reform społecznych budziły obawy wśród władz, był z tego powodu przez większość życia prześladowany przez Inkwizycję (instytucję Kościoła Katolickiego odpowiedzialną za zwalczanie herezji). W 1599 roku został aresztowany. Podczas śledztwa był torturowany, oskarżano go o wiele przestępstw, w tym spiskowanie przeciwko hiszpańskiej monarchii, herezję i rzekome zaangażowanie w spisek mający na celu obalenie rządu Kalabrii. Został skazany na śmierć, ale upozorował szaleństwo, podpalając celę, w której był przetrzymywany, dzięki czemu wyrok złagodzono do 30 lat odosobnienia. W więzieniu kontynuował pisanie, stworzył swoje najbardziej znane dzieło Miasto Słońca, a także Ateizm Zwyciężony i Obronę Galileusza. Po blisko 30 latach więzienia Campanella wreszcie został uwolniony w 1626 roku, gdyż jego astrologiczna wiedza była potrzebna papieżowi, następnie udało mu się przedostać do Francji, gdzie opieką objął go król Ludwik XIII. Pomimo burzliwej historii z Inkwizycją Campanella nadal pisał i wnosił wkład w dyskurs filozoficzny i naukowy aż do swojej śmierci w 1639 roku. Idee Campanelli miały wpływ na późniejszych myślicieli utopijnych i wywarły trwały wpływ na rozwój europejskiej myśli politycznej i społecznej.:/ W lochu nad Państwem słońcaPaństwo słońca --- łac. Civitas solis poetica. Idea reipublicae philosophicae, dialog filozoficzno-polityczny Tommasa Campanelli. Dzieło przedstawia utopijną wizję państwa-miasta, w którym panuje równość, szacunek dla każdego rodzaju pracy, dużą wagę przykłada się też do kontaktu z naturą. Opisuje idealne społeczeństwo żyjące w harmonii, opartej na zasadach rozumu, cnoty i wspólnej własności. Mieszkańcy są podzieleni na różne klasy, w tym kapłanów, rolników, rzemieślników i filozofów. Pracują razem dla większego dobra i dzielą się owocami swojej pracy. Edukacja i wiedza są wysoko cenione. Utwór powstał podczas pobytu autora w więzieniu, na które skazała go za herezję Inkwizycja. Ukazały się dwa przekłady na język polski: pod tytułem Miasto słońca Luby (1910--1998) i Rachmiela (1913--1990) Brandwajnów oraz pod tytułem Państwo słońca Wiktora Kornatowskiego (1911--1975). pracuje pod murem. Drugi sztych --- pogodniejszy: Watykanu wieża,/ Jakaś sala olbrzymia --- to już nie jest cela,/ Tutaj napis zatarty, lecz widać Papieża,/ Gdy schyla się i podnosi pędzel Rafaela. Miałam raz zegar-antyk: ptak wybiegał z wieży./ Wyfruń tak z ram obrazu, duchu Campanelli!/ GettoI BUNT wśród małych ludzi, wśród dymu i pierzy/ U stóp tej wirującej roznieć karuzeli! Szepnij: --- Tam CZŁOWIEK kona! Każdy ci uwierzy,/ Niejeden może wreszcie twardą pięść zaciśnie./ Huśtawki dla niemieckich zostawi żołnierzy ---/ Tak długo, aż nad gettem ostatni grom błyśnie. Warszawa, 1943