Brzeska, Wanda Ewa Świat im się przeinaczył text Świetlik, Maria Choromańska, Paulina 2023-12-06 2021 Fundacja Wolne Lektury pol https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/brzeska-swiat-im-sie-przeinaczyl/ Domena publiczna - Wanda Ewa Brzeska zm. 1950 Współczesność Liryka wiersz Wanda Ewa Brzeska, Garść ziemi, Spółdzielnia Wydawnicza "Wałbrzych", 1947. Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Wolne Lektury z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7462.jpg Dzieci w Warszawie, w tle ruiny (getta?), autor nieznany, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7462/ https://wolnelektury.pl/media/book/htmlmobi/brzeska-swiat-im-sie-przeinaczyl.htmlISBN-978-83-288-7475-6ISBNtext/htmlhttps://wolnelektury.pl/media/book/txtmobi/brzeska-swiat-im-sie-przeinaczyl.txtISBN-978-83-288-7476-3ISBNtext/plainhttps://wolnelektury.pl/media/book/pdfmobi/brzeska-swiat-im-sie-przeinaczyl.pdfISBN-978-83-288-7477-0ISBNapplication/pdfhttps://wolnelektury.pl/media/book/epubmobi/brzeska-swiat-im-sie-przeinaczyl.epubISBN-978-83-288-7478-7ISBNapplication/epub+ziphttps://wolnelektury.pl/media/book/mobimobi/brzeska-swiat-im-sie-przeinaczyl.mobiISBN-978-83-288-7479-4ISBNapplication/x-mobipocket-ebookDCC FS.DL-PL FJM 1DTP 3MP Wanda Ewa Brzeska Świat im się przeinaczył I. ,,CarusoCaruso, Enrico (1873--1921) --- słynny włoski śpiewak operowy nazywany ,,królem tenorów"." Cóż robić --- nie pamięta przedwojennych czasów,/ Gdy jako młody leśnik mieszkał w ciszy lasu. Cóż robić --- ani słowa powiedzieć nie umie/ WojnaO tym, jak był żołnierzem w saperskiejsaper --- osoba, najczęściej wojskowa, zajmująca się materiałami wybuchowymi, dziś głównie ich rozbrajaniem, ale w czasie wojny także zaminowywaniem terenów, budynków czy wysadzaniem mostów i torów kolejowych. kolumnie. A potem --- na północy. Los się przeinaczył./ --- Ach, przypomnijże sobie! Byłeś szyn spawaczem! W mgle została różowa o zachodzie WołgaWołga --- największa i najdłuższa rzeka Europy, płynie przez Rosję, uchodzi do Morza Kaspijskiego. ./ Tyś nad Wisłę chciał wracać. Tam ogień się czołgał. «Eszelonemeszelon --- pociąg albo szerzej: kolejowy transport wojsk lub ładunków, urządzony tak, że wozy czy wagony jadą jeden za drugim; na przykład podczas przemieszczania oddziałów wojskowych na dalekie dystanse.» się wlokłeś, sypiałeś na bruku,/ I dotarłeś --- pamiętasz? --- gdzieś do BuzułukuBuzułuk --- miasto w Rosji w obwodzie orenburskim, położone nad rzeką Samarą. W latach 1941--1942 formowała się tu tzw. Armia Andersa, ponieważ na mocy układu Sikorski-Majski w Buzułuku stacjonował sztab Armii Polskiej na Wschodzie. Ze wszystkich zakątków Związku Radzieckiego przybywali tu obywatele polscy chcący wstąpić do wojska.... --- Ach, jak mu to przypomnieć: «Człowieku, z KirgizjiKirgizja --- państwo w Azji Środkowej, obecnie Kirgistan (Republika Kirgiska). W czasie II wojny światowej Kirgiska Socjalistyczna Republika Radziecka była częścią ZSRR. Na jej terytorium formowała się Armia Andersa./ Z bronią w ręku wróciłeś do polskiej dywizji!» PamięćAch, jak mu to przypomnieć: «Córeczkęś miał, bracie!» / Jak biednemu przypomnieć, gdy pamięć zatracił! Zbiera trawki wśród ruin, nieobecny, dumny:/ «Carusem» jest dziś leśnik z saperskiej kolumny. II. ,,Czarodziej" Szaleństwo, Trauma, ZagładaA ten blady --- to lekarz. Niegdyś ludzi badał,/ Dzisiaj zamiast słuchawki --- talię kart przykłada. I za włosy się chwyta, na skroniach zwichrzone:/ Tyle spraw ma na głowie, wszak dźwiga koronę... Nie tę zwykłą, królewską: on jest «Czarodziejem»,/ (Dlatego taki chudy, bo «Czarodziej» nie je); «Czarodziej» Żyd, Antysemityzmpod klucz chowa zmiętą gwiazdę Sjonugwiazda Sjonu --- właśc. gwiazda Syjonu, nazywana również ,,Gwiazdą Dawida" lub ,,Magen Dawid" (Tarczą Dawida); jeden z symboli żydowskich; składa się z dwóch nachodzących na siebie trójkątów, tworzących gwiazdę sześcioramienną. W czasie Zagłady osoby żydowskiego pochodzenia były zmuszane do noszenia na ubraniu symboli żydowskich, np. naszywania Gwiazdy Dawida lub noszenia opasek z wyhaftowaną gwiazdą. Obowiązek noszenia tej odznaki był częścią niemieckiej polityki segregacji i stygmatyzacji Żydów, mającej na celu wykluczenie ich z nie-żydowskiego społeczeństwa i poddanie dyskryminacji; ułatwiał przesiedlenia do gett i ostatecznie do obozów zagłady.,/ «Czarodziej» po dawnemu unika neonów, Rozgląda się przezornie na wszystkich przystankach,/ SamobójstwoA czasem «Czarodzieja» pociąga gliniankaglinianka --- zbiornik wodny w miejscu dawnego wyrobiska gliny; staw.. --- «Kanał mu przypomina»... szepczą przyjaciele./ Odwiedzają czasami kolegę w niedzielę. III. ,,Ksiądz CzerlonKsiądz Czerlon --- postać z powieści Granica Zofii Nałkowskiej. W dzieciństwie był świadkiem oprawiania jeszcze żywej ryby, scena ta zapadła mu w pamięć do tego stopnia, że już jako dorosły nie jadał ryb. Przywołuje ją też w trakcie rozmowy o znaczeniu bólu i cierpienia w świecie." SzaleństwoGdy odchodzisz z ZakładuZakład --- tu w znaczeniu: zakład leczenia zdrowia psychicznego. --- popatrz ku framudze,/ Staruszeczka tam siedzi w bladej światła smudze. Na niebo wzrok skupiony podnosi uparcie/ I ostrzega półszeptem: --- «Dziś będzie natarcie». Spokojnie obłok śledzi. Czasem z mrocznej toni,/ Z chaosu nagłych dźwięków --- przestrach się wyłoni, Wtedy do czyichś kolan, drżąc cała przypada,/ O coś błaga, coś prawie przytomnie przekłada: «Zagłada, Śmierć, Dziecko, Morderstwo, OkrucieństwoZrozumcież mnie, zrozumcie: widziałam na ŚliskiejŚliska --- prawdopodobnie chodzi o warszawską ulicę, która znalazła się w obrębie getta. Mieścił się przy niej m.in. Dom Sierot prowadzonych przez Janusza Korczaka i Szpital im. Bersonów i Baumanów.,/ Jak żandarm niemowlęta wybierał z kołyski. Brał maleństwo za stopki --- wiek będę pamiętać./ Za stopki o różowych, okrąglutkich piętkach. Za nóżki, co po ziemi jeszcze nie stąpały,/ Co źdźbła trawy za progiem jeszcze nie zdeptały. A potem --- ach, zrozumcie --- widziałam to z bliska:/ Dzieciobójca maleństwo o latarnię ciskał!» Zmętniały starcze oczy i łzy się w nich perlą:/ «Ja jestem --- spójrzcie na mnie --- ja jestem ksiądz Czerlon! Ten ksiądz widział w dzieciństwie, jak kobiece dłonie/ Krajały żywcem ryby: węgorze, okonie. Ten ksiądz Czerlon w upartej wspominał udręce/ Te ryby wypruwane przez kobiece ręce. Krzywda, Trauma, RozpaczA ja --- opancerzony wciąż widzę samochód/ Pełen hełmów stalowych... Wciąż oglądam pochód, Wciąż wołam po imieniu nowo narodzonych:/ O, krzywdo, krzywdo, krzywdo krzywd niezawinionych».