Feliński, Alojzy Boże, coś Polskę.. Górecki, Antoni Sekuła, Aleksandra Niedziałkowska, Marta Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Hymn Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Śląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BŚ. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/boze-cos-polske http://www.sbc.org.pl/dlibra/doccontent?id=20983 Śpiewnik polski, tom I, Lwów 1878 Domena publiczna - zm. Antoni Górecki 1883 1954 xml text text 2010-11-25 polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1720.jpg St. John's Church, Edinburgh (HDR), Lord Biro@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1720 Poezja 1DTP 3MN FS.DL-PL Alojzy Feliński Antoni Gorecki Boże, coś Polskę...Boże, coś Polskę... --- Autorem pierwszej wersji hymnu Boże, coś Polskę jest Alojzy Feliński. Tekst powstał na zamówienie wielkiego księcia Konstantego i został napisany na cześć monarchy Królestwa Polskiego, a zarazem cara Rosji, Aleksandra I. Opublikowany został 20 lipca 1816 r. w ,,Gazecie Warszawskiej" pod tytułem Pieśń narodowa za pomyślność króla. Hymn wywołał polemikę: w lutym 1817 r. ,,Pamiętnik Warszawski czyli Dziennik Nauk i Umiejętności" opublikował wersję hymnu Antoniego Goreckiego pod znaczącym tytułem Hymn do Boga o zachowaniu wolności. Wykonywana podczas uroczystości kościelnych i patriotycznych pieśń zyskała sobie wielką popularność i ulegała licznym przekształceniom. Podczas poprzedzających wybuch powstania styczniowego masowych manifestacji narodowych, jakie odbywały się przede wszystkim w kościołach, hymn uzyskał znaną dziś postać. Obejmuje ona po części zarówno wersję Felińskiego (dwie pierwsze strofy, fragmenty trzeciej), jak wersję Goreckiego (modyfikacja refrenu, trzecia i czwarta strofa). Początkowa melodia autorstwa kapitana Jana Nepomucena Kraszewskiego z 4-o pułku piechoty poszła w zapomnienie, a zastąpiły ją znane melodie kościelne (najpierw Bądź pozdrowiona Panienko Maryjo, a później Serdeczna Matko). Najbliższą publikowanej tu wersji jest pochodząca z epoki przedpowstaniowej, wydana pod tytułem Modlitwa za Ojczyznę w zeszycie pierwszym Śpiewów nabożnych polskich, [Warszawa] 1861. Polska, Bóg, Opieka, Walka, WolnośćBoże, coś Polskę przez tak liczne wiekiBoże, coś Polskę (...) sławę --- dwie pierwsze strofy hymnu pochodzą z pierwotnej wersji tekstu autorstwa Felińskiego; drobne rozbieżności wskazano w przypisach./ Otaczał blaskiem potęg i chwały,/ Coś ją osłaniał tarczą swej opiekiCoś ją osłaniał tarczą swej opieki --- w wersji Felińskiego: ,,I tarczą swojej zasłaniał opieki"./ Od nieszczęść, które przygnębićprzygnębić --- w wersji Felińskiego: ,,przywalić". ją miały./ Przed Twe ołtarze zanosim błaganie:/ Ojczyznę wolną racz nam wrócić, Panie!Przed Twe ołtarze (...) Ojczyznę wolną racz nam wrócić --- opublikowany 20 lipca 1816 r. w ,,Gazecie Warszawskiej" pierwotny tekst autorstwa Alojzego Felińskiego zatytułowany Pieśń narodowa za pomyślność króla miał nawiązywać do ang. pieśni God save the King; wskazywał na to refren: ,,Przed Twe ołtarze zanosim błaganie/ Naszego Króla zachowaj nam Panie". Wyrażało się w nim legalistyczne stanowisko aprobujące władzę Aleksandra I w Królestwie Polskim, reprezentowane jednak jedynie przez część społeczeństwa. W lutym 1817 r. ,,Pamiętnik Warszawski czyli Dziennik Nauk i Umiejętności" opublikował wersję hymnu Antoniego Goreckiego pod znaczącym tytułem Hymn do Boga o zachowaniu wolności. Gorecki prezentował pogląd, że wartością jest nie tyle zachowanie króla, ile wolności, stąd refren: ,,Niesiemy modły przed Twoje ołtarze,/ zostaw nas Panie przy wolności darze". Prośba o wolność z refrenu Goreckiego pozostała na stałe jako modyfikacja tekstu; podobnie dwie ze strof jego hymnu. Jeszcze w 1817 r. zmieniono drugi wers refrenu na: ,,Naszą ojczyznę racz nam wrócić, Panie". Wkrótce pieśń stała się deklaracją nieposłuszeństwa wobec oficjalnej władzy; w 1862 r. została zakazana w zaborze ros., śpiewali ją uczestnicy powstania styczniowego, przez co zyskała miano ,,Marsylianki 1863 roku". Później śpiewano ,,Boże coś Polskę" podczas okupacji hitlerowskiej oraz w czasie stanu wojennego w latach 80. XX w. Po roku 1989 zmieniono ponownie refren, zastępując frazę ,,racz nam wrócić" słowem ,,pobłogosław". Ty, któryś potemTy, któryś potem --- w wersji Felińskiego: ,,Ty, coś ją potem". tknięty jej upadkiem/ Wspierał walczącychwalczących --- w wersji Felińskiego: ,,walczącą"; w całym zdaniu-strofie pierwowzoru tekstu mowa jest o Polsce, nie zaś o jej obrońcach, jak w później przyjętej wersji tekstu. za najświętszą sprawę,/ A chcącA chcąc --- w wersji Felińskiego: ,,I chcąc". świat cały mieć jej męstwa świadkiem/ W nieszczęściach samych pomnażał jej sławę./ Przed Twe ołtarze... itd. Niedawnoś wolność zabrał z polskiej ziemiNiedawnoś wolność zabrał (...) wieki --- czwarta strofa pochodzi, z pewnymi przekształceniami, z wersji hymnu Antoniego Goreckiego. W całości hymn ten brzmi: ,,O ty! którego potężna prawica/ W chwili świat zniszczyć, w chwili stworzyć może,/ Co się lud biedny twą łaską zaszczyca,/ Ty ojców naszych nieśmiertelny Boże!/ Niesiemy modły przed twoje ołtarze,/ Zostaw nas, Panie, przy wolności darze./ Niech innym góry swe złoto oddadzą,/ Niechaj ich miecza żelazna potęga,/ Dzierżąc okuty świat pod swoją władzą,/ Od wiecznych lodów do ognia dosięga./ My niesiem prośby przed Twoje ołtarze,/ Zostaw nas, Panie, przy wolności darze./ Chwilęś ją tylko zabrał z naszej ziemi,/ A łez, krwi naszej popłynęły rzeki,/ Jakżeż to musi być okropnie z temi,/ Którym ty wolność odbierzesz na wieki?/ Niesiemy modły przed Twoje ołtarze,/ Zostaw nas wiecznie przy wolności darze./ Jedno twe słowo, wielki gromów Panie,/ Z prochów nas, z prochów wskrzesić było zdolne,/ Jeśli znów karać twa wola nastanie,/ Obróć nas w prochy, ale w prochy wolne./ Niesiemy modły przed Twoje ołtarze,/ Zostaw nas, Panie, przy wolności darze". W wersji ze Śpiewów nabożnych polskich z 1861 r. strofa ta pojawia się w dalszej części utworu, oczywiście przekształcona.,/ A łez, krwi naszej popłynęły rzeki,/ Jakże to musi być okropnie z tymi,/ Którym ojczyznę odbierasz na wieki./ Przed Twe ołtarze... itd. Wróć naszejnaszej --- w wersji Felińskiego: ,,nowej"; w innych wersjach: ,,biednej". Polsce świetność starożytnąWróć (...) świetność starożytną --- pierwszy wers, z pewną modyfikacją, pochodzi z wersji Felińskiego; część dalsza strofy, wyrażająca życzenie harmonijnego współżycia narodów polskiego i rosyjskiego pod berłem Aleksandra I, poszła w zapomnienie. Pierwotnie strofa ta brzmiała: ,,Wróć nowej Polsce świetność starożytną/ I spraw, niech pod Nim szczęśliwą zostanie;/ Niech sprzyjaźnione dwa narody kwitną/ I błogosławią Jego panowanie". Pisane wielką literą zaimki: ,,Nim", ,,Jego" odnoszą się do osoby cara.,/ Użyźnij pola, spustoszałe łany,/ Niech szczęście, pokój na nowo zakwitną,/ Przestań nas karać, Boże zagniewany!/ Przed Twe ołtarze... itd. Bóg, Siła, Władza, Sprawiedliwość, WrógBoże, którego ramię sprawiedliwe/ Żelazne berła władców świata kruszyBoże, którego ramię (...) berła władców świata kruszy --- Początek strofy nawiązuje do wymowy początkowej strofy wersji Goreckiego: ,,O ty! którego potężna prawica/ W chwili świat zniszczyć, w chwili stworzyć może,/ Co się lud biedny twą łaską zaszczyca,/ Ty ojców naszych nieśmiertelny Boże!". Dalsza część, mówiąca o wrogach Polski, stanowi już modyfikację formalną i ideową wprowadzoną w latach poprzedzających powstanie styczniowe.,/ Skarć naszych wrogów zamiary szkodliwe/ Obudź nadzieję w każdej polskiej duszy./ Przed Twe ołtarze... itd. Boże Najświętszy ! Przez Twe wielkie cudy/ Oddalaj od nas klęski, mordy boju,/ Połącz wolności węzłem Twoje ludy/ Pod jedno berło Anioła PokojuBoże Najświętszy (...) Pokoju --- strofa ta stanowi modyfikacji trzeciej strofy hymnu w pierwotnej wersji Felińskiego, na co wskazują niezmienione wyrazy na końcach wersów; wymowa jednak została całkowicie zmieniona. U Felińskiego strofa brzmi następująco: ,,Ty, coś na koniec nowymi ją cudy/ Wskrzesił i sławne z klęsk wzajemnych w boju/ Połączył z sobą dwa braterskie ludy,/ Pod jedno berło Anioła pokoju"../ Przed Twe ołtarze... itd. Boże Najświętszy, przez Chrystusa rany/ Świeć wiekuiście nad braćmi zmarłymi./ Spojrzyj na lud Twój niewolą znękany,/ Przyjmij ofiary z synów polskiej ziemi./ Przed Twe ołtarze... itd. Bóg, Władza, WolnośćBoże Najświętszy, od którego woliBoże Najświętszy, od którego woli --- w wersji opublikowanej w 1861 w Śpiewach nabożnych polskich trzy powyższe strofy występują w odwróconej kolejności. Po niej następuje strofa tu nieuwzględniona: ,,Oddalaj od nas klęski, mordy, znoje,/ Okaż się ojcem nad dziećmi Twojemi/ Którzywy leli łez tysiące, zdroje/ Za matkę Polskę, o nią Cię prosiemy"./ Istnienie świata całego zależy,/ Wyrwij lud polski z tyranów niewoli,/ Wspieraj szlachetne zamiary młodzieży./ Przed Twe ołtarze... itd. Gdy naród polski dzisiaj we łzach tonie,/ Za naszych braci poległych błagamy,/ By ich męczeństwem uwieńczone skronie/ Nam do wolności otworzyły bramyBy ich męczeństwem (...) bramy --- w wersji ze Śpiewów nabożnych polskich: ,,Cierniem męczeństwa uwieńczyli skronie,/ A nam wolności otworzyli bramy"../ Przed Twe ołtarze... itd. Bóg, WolnośćJedno Twe słowo, wielki niebios PanieJedno Twe słowo, wielki niebios Panie --- ostatnia strofa, z pewnymi przekształceniami została zachowana z wersji Goreckiego, gdzie brzmi ona: ,,Jedno twe słowo, wielki gromów Panie,/ Z prochów nas, z prochów wskrzesić było zdolne,/ Jeśli znów karać twa wola nastanie,/ Obróć nas w prochy, ale w prochy wolne".,/ W chwili nas z prochów wskrzesić będziebędzie --- w wersji Goreckiego (pisanej w czasach istnienia Królestwa Polskiego), z której pochodzi ta strofa: ,,było". zdolne./ A gdy zasłużym na Twe ukaranie,/ Obróć nas w prochy, ale w prochy wolne!/ Przed Twe ołtarze... itd.