Bartels, Artur 2014-10-28 1956 Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org). Redakcję techniczną wykonała Marta Niedziałkowska, natomiast korektę utworu ze źródłem wikiskrybowie w ramach projektu Wikiźródła. xml http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/bartels-piosnki-i-satyry-do-panow-moralistow/ pol Fundacja Nowoczesna Polska Domena publiczna - Artur Bartels zm. 1885 Artur Bartels, Piosnki i satyry, Kraków 1888 http://pl.wikisource.org/wiki/Piosnki_i_satyry Wiersz Romantyzm Liryka Do panów moralistów text L 0.3http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/3475.jpg BLEEDING ............., Nina Matthews Photography@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/3475 Artur Bartels Piosnki i satyry Do panów moralistów Panowie moraliści, którym całe życie/ Tak światowa bezbożność straszliwie dokucza, / Że już, aż w uszach bębni, tak na nią krzyczycie, / Choć żaden z was nie robi tego, co naucza, / Kiedy już nam przykładów nie dajecie z siebie, / Tak iżbyśmy prostując niecne życie nasze, / W waszej kiedyś kompanii mogli zasiąść w niebie, / Gdzie już może mniej głośne będą krzyki wasze, Dajcie nam choć w teoryi pełne światła rady, / Jak mamy żyć na ziemi, --- wam to łatwo przecie: / Objawcie wasze myśli, i wasze zasady, / Powiedźcie raz nareszcie czego od nas chcecie. / Ale mówcie wyraźnie, nie ogólnikami, / Które bardzo szanuję, choć rzadko rozumiem, / Bo te tak łatwo mówić, że nawet czasami, / Jak jestem w wenie głupstwa, sam je mówić umiem. Lecz pytam was panowie, szczerze i uczciwie, / Jak nędzarz, który wzywa możnego pomocy, / Co mam robić codziennie, aby żyć cnotliwie, / Od w pół do szóstéj z rana, do samej północy; / Bo przypuszczam, że śpiącym w zatrudnień natłoku, / Raczycie dawać pokój --- bardzo naturalnie, / Człek bowiem czy śpi na wznak, czy na którym boku, / Byle nie nadto chrapał, zawsze śpi moralnie. / Na to mi odpowiecie znowu ogólnikiem, / Że nie jestem pobożnym, nie dość pracowitym, / Nie dosyć miłosiernym, zanadto grzesznikiem; / Słowem człekiem okropnym, łotrem całkowitym. / I znowu zawrzeszczycie: --- «wnijdź w siebie samego. / «Miej w sercu Pana Boga, zrzecz się uciech świata, / «Kochaj Boga nad wszystko, jak siebie bliźniego, / «Martw ciało, wzmacniaj ducha, daj na mszę dukata». A żaden nie odpowie na to, o co proszę: / Co mam robić od rana, aż do późnej nocy? / Z tego zatem panowie najlogiczniej wnoszę, / Że się muszę obywać bez waszej pomocy, / A szukać tych przykładów, których nie możecie/ Dać sami, lub nie macie najmniejszej ochoty, / W życiu ludzi, w chrześciańskim zasłużonych świecie/ Przez pobożność i inne zasługi i cnoty. W skutek tego zostaję wreszcie przekonanym, / Że najchwalebniej jest być wiary męczennikiem, / A kto nie ma ochoty być poćwiertowanym, / Ten powinien przynajmniej zostać pustelnikiem. / Ponieważ do pierwszego braknie mi odwagi, / I że czekać okazyi trzeba lata długie, / Ażeby się odznaczyć czynem takiej wagi. / Żeby aż wisieć za to, obieram więc drugie. Cnotliwemu na puszczy niepotrzebne kufry, / Czamodany, walizy, suknie i pościele, / Ubieram się więc lekko, jak święty Onufry; / I za całą ozdobę łeb nurzam w popiele, / --- «Co robisz --- mówi żona --- widząc mię w tym stanie, / «Dokąd idziesz z tą pałką? ach! musiał zwarjować, / «Hej! jest tam kto? Walenty, Bartłomieju, Janie! / --- «Daj mi pokój Marylko, idę pokutować. / «Rozdaj pomiędzy biednych wszyściutko co mamy, / «I pozwól się zamęczyć, albo chodź na puszczę, / «Dzieci zaś Panu Bogu w opiekę oddamy, / «Chodź....» --- «Czy ty zwarjowałeś? dalipan nie puszczę. / «Hej! Bartłomieju, Janie! «--- Jak panie nie skoczą, / Jak się nie rzucą na mnie Bartłomiej z Walentym, / Do łóżka, krew puścili, łeb mi w lodzie moczą../ Dostańże tu ochoty zostać u nas świętym. A coby było ze mną, gdyby mi do końca/ Gnostycznej walki z ciałem dotrwały zamiary. / W wilgotnym gdzieś ostępie, do zachodu słońca/ Jużby w większej połowie zjadły mię komary. / Litwa nie Azya mniejsza, na sośnie i brzozie, / Nie rosną ani figi, ani też banany, / A i świętemu trzeba coś więcej jak kozie, / Co od biedy gryść może liść z drzew osypany. Po pierwszej zaraz nocy w ten sposób spędzonéj, / Dostałbym już tyfusu, i albo w tym stanie/ Zostałbym przez niedźwiedzie lub wilki zjedzony, / Albo też chłopek jaki słysząc me stękanie, / Przebrawszy się przez błoto, znalazłby świętego/ W najopłakańszym stanie nędzy i niesromu, / I wziąwszy litościwie na wóz pół żywego, / Odwiózłby po dwudniowej pokucie do domu. Sami zatem widzicie, że się żadną miarą, / Nie mogę wyrzec świata i powabów jego. / Martwić ciało jest piękną zapewne ofiarą, / Ależ bo nasze ciało kiepskie i bez tego. / Wzmacniać ducha rozumiem, lecz wzmacniać rozsądkiem, / Nauką, doświadczeniem i ścisłem pojęciem/ Własnego stanowiska, nie zaś tym porządkiem, / W który dzisiaj chcąc wierzyć, trzeba być dziecięciem. / Bliźniego kochać mogę, nie tyle jak siebie, / Bo to jest niemożnością nazbyt oczywistą; / Ale kocham, naprzykład, tyle kocham ciebie, / Ile wasan mnie kochasz, panie moralisto! / To jest, gdyby jednemu przyszło skoczyć z dachu, / Zawsze wolałbym lepiej, żebyś wasan skoczył; / Bo wiem, że gdybym tonął, pewnobyś sam w strachu/ Dla moich pięknych oczu nosa nie zamoczył. I miłosiernym moi panowie być mogę, / Tyle tylko o ile zbytek mam pieniędzy, / Bo inaczej bliźniego może zapomogę, / Ale sam najniezgrabniej umrę potem z nędzy; / Słowem jeśli człek tylko ma ile mu trzeba, / A na jałmużny nie ma, musi stanąć na tem, / Że, aby miłosierdziem dokupić się nieba, / Nie dość jest pięknych chęci --- trzeba być bogatym. A tu właśnie jak na złość, sami powiadacie, / Że ubóstwo jest jedną z wielkich cnót chrześciańskich! / Lecz ubogi nie może, sami to przyznacie, / Miłosierdziem dostąpić trudnych wrót niebiańskich. / Bogaczowi, wiadomo, niepodobna także/ Pójść do nieba, a zatem proszę bardzo ciebie, / Kochany moralisto, powiedz mi jednakże, / Wśród tych wszystkich zawikłań --- kto też będzie w niebie? Nie wznoś pobożnie ramion, moralisto drogi, / Słysząc moje bluźnierstwa; dosyć was na świecie, / A nie słyszałem dotąd, żeby który nogi/ Poderwał dla bliźniego; --- to zaś, co pleciecie/ O ludzkich powinnościach, zróbcie w setnej części/ Sami u siebie w domu, z żonami i z dziatwą, / A nie wątpię na chwilę, że Bóg wam poszczęści, / Lecz zobaczycie sami, że to nie tak łatwo. Jeśli mi pokażecie własnemi przykłady, / Że człek pozbyć się może wszelkich swych słabości, / Jak zobaczę wyraźne i skuteczne ślady, / Tak waszych pięknych chęci, jak doskonałości,/ Wtedy powiem: «przepraszam --- mniemałem zbyt śmiało, / «Że człek jest tylko trochę ukształceńsze zwierze/ «Nie, --- człek jest istotą mądrą, doskonałą, / «Co z nieba cnót natchnienie i zapas sił bierze.» I to jeszcze potrzeba, żebym ja był świadkiem/ Tych zwycięstw waszej duszy nad zwierzęcem ciałem; / Żeby z wami nie było tak samo przypadkiem, / Jak z wielu, których w życiu mojem spotykałem, / Co najdumniejsi byli z swej wstrzemięźliwości, / Do której ich przymuszał żołądek już słaby, / A mianowali cnotą wstręt swój do miłości, / Nie widząc naokoło.... tylko brzydkie baby. Dopóki zaś was widzę tak samo ułomnych, / Tak samo chorowitych, i tak stękających, / Tak samo chciwych, głupich, złych i nieprzytomnych, / A tylko dużo więcej głupstw nam gadających, / Dopóty w wyższość waszą, a głównie w człowieka/ Możność doskonałości, pewnie nie uwierzę --- / I jakakolwiek przyszłość w wieczności nas czeka, / Tak siebie, jak wasana, uważam za zwierzę. Bo przeznaczeniem człeka jest myśleć i sądzić, / Czcić Boga i naturę, pracą umysł zdobić, / Z prostej rozsądku drogi starać się nie zbłądzić, / A przytem wszystkiem jednak, codzień głupstwo zrobić. / Bądźmyż wyrozumiali, mój panie, inaczéj/ Zamiast człekiem kierować, tylko się go nudzi; / Co jedno z drugiem wziąwszy, najtreściwiej znaczy, / Że panowie jesteście najnudniejsi z ludzi. A świat gdyby was słuchał musiałby bezsprzecznie, / Zejść na samych fakirów, mnichów i kwestarzy, / Tymczasem jak wiadomo, trzeba mu koniecznie/ Prócz tego ogrodników, rolników, piekarzy, / Kowalów, ekonomów, malarzy, snycerzy, / Ministrów, aptekarzów, stróżów, kancelistów, / Szewców, krawców, doktorów, kupców i żołnierzy, / Słowem wszystkiego trochę, --- oprócz moralistów.