Mickiewicz, Adam Świtezianka http://www.wolnelektury.pl/lektura/ballady-i-romanse Sekuła, Aleksandra Kallenbach, Józef Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Ballada Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ballady-i-romanse-switezianka http://polona.pl/item/339046/2/ Adam Mickiewicz, Poezje, tom 1 (Wiersze młodzieńcze - Ballady i romanse - Wiersze do r. 1824), wyd. 2 zwiększone, Krakowska Spółdzielnia Wydawnicza, Kraków 1922 Domena publiczna - Adam Mickiewicz zm. 1855 1926 xml text text 2007-09-06 L pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/Switezianka-alchimowicz-duza.jpg Świtezianka, Kazimierz Alchimowicz (1840–1916), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6252 https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/ballady-i-romanse-switezianka.pdf ISBN-978-83-288-6558-7 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ballady-i-romanse-switezianka.html ISBN-978-83-288-6559-4 ISBN text/html https://wolnelektury.pl/media/book/txt/ballady-i-romanse-switezianka.txt ISBN-978-83-288-6560-0 ISBN text/plain https://wolnelektury.pl/media/book/epub/ballady-i-romanse-switezianka.epub ISBN-978-83-288-6561-7 ISBN application/epub+zip https://wolnelektury.pl/media/book/mobi/ballady-i-romanse-switezianka.mobi ISBN-978-83-288-6562-4 ISBN application/x-mobipocket-ebook Poezja YFA DCA Między miłością a nienawiścią istnieje cienka granica, którą bardzo łatwo przekroczyć. Świtezianka to ballada autorstwa Adama Mickiewicza. Po raz pierwszy została opublikowana w 1822 roku w wydanym w Wilnie tomiku Ballady i romanse. Uważa się, że wydanie wspomnianego zbioru stanowi początek epoki romantyzmu w Polsce. Tłem wydarzeń opisanych w balladzie jest miejsce dobrze znane Mickiewiczowi z młodości --- jezioro Świteź znajdujące się w okolicach Nowogródka (dzisiejsza Białoruś). Natomiast czasu, w którym rozgrywała się przedstawiona historia, nie można dokładnie ustalić. Wiadomo jedynie, że ,,minęło lato, zżółkniały liścia". Podmiot liryczny w utworze Mickiewicza jest anonimowy, wypowiada się w trzeciej osobie, snuje przypuszczenia, nie ocenia postępowania bohaterów. Balladę wzbogacają wpływające na wyobraźnię czytelnika liczne środki stylistyczne: pytania retoryczne, metafory, porównania i wykrzyknienia. Głównymi bohaterami utworu są młody strzelec (myśliwy z pobliskiego boru) oraz nimfa wodna, tytułowa Świtezianka, którą na początku poznajemy jako zakochaną w chłopaku tajemniczą dziewczynę z lasu. Balladę rozpoczyna scena opisująca spotkanie pary nad brzegiem jeziora Świteź. Ich potajemne schadzki trwają od jakiegoś czasu, zawsze odbywają się po zmroku. Podczas ostatniego spotkania młodzieniec w podniosłych słowach wyznaje miłość swej wybrance i deklaruje jej wierność. Dziewczyna jest jednak nieufna i nie wierzy w szlachetność intencji chłopaka. Wątpi w stałość jego uczucia. Po zakończeniu rozmowy strzelec spaceruje po lesie i dostrzega dziwne zjawisko nad taflą jeziora --- z wody wynurza się nimfa wodna. Jest tak piękna, że młodzieńcowi zapiera dech w piersi. Nie potrafi oprzeć się jej wdziękom --- puszcza w niepamięć przysięgę złożoną tajemniczej dziewczynie. Jak się okazuje, pod postacią Świtezianki skrywa się wybranka strzelca --- czuje się zdradzona i zapowiada zemstę. Wymierza mu karę najstraszliwszą z możliwych: ciało młodzieńca zostaje pochłonięte przez wody jeziora, a jego dusza uwięziona w modrzewiu stojącym nieopodal miejsca spotkań dawnych kochanków. Nastrój Świtezianki determinuje aura grozy, tajemnicy i baśniowości. Przyroda nie tylko obserwuje wydarzenia, ale także w magiczny sposób bierze w nich udział. Wspomniane cechy utworu są charakterystyczne dla epoki romantyzmu. W balladzie można również dostrzec przenikanie się dwóch światów: realnego oraz fantastycznego. W Świteziance Adam Mickiewicz zawarł motyw kary za niedotrzymanie obietnicy. Zdrada strzelca skazała jego duszę na wieczną tułaczkę. Sprawiedliwości stało się zadość: każda wina niesie za sobą konsekwencje. W czasach, w których żył Mickiewicz, wierzono wśród ludu w istnienie i wszechmoc nimf wodnych, rusałek oraz topielców. Twierdzono, że dysponują oni nieposkromionymi mocami i mogą oddziaływać na życie prostego człowieka. Ballada Adama Mickiewicza jest lekturą obowiązkową w klasach 7--8 szkoły podstawowej. Nasze wydanie zawiera przypisy opracowane specjalnie dla uczennic i uczniów. Audiobook dostępny na stronie Wolnych Lektur czyta Agnieszka Podsiadlik. Adam Mickiewicz Ballady i romanse ŚwiteziankaJest wieść, że na brzegach Świtezi pokazują się Ondiny, czyli Nimfy wodne, które gmin nazywa Świteziankami [przyp. poety].Balladę tę przetłumaczył piętnastoletni Zygmunt Krasiński na łacinę, w której pełno było zwrotów z Owidiusza i Wergilego. MiłośćJakiż to chłopiec piękny i młody?/ Jaka to obok dziewica?/ Brzegami sinej ŚwiteziMickiewicz używa obu form: Świteziu i Świtezi; obie były wówczas w użyciu. wody/ Idą przy świetle księżyca. Ona mu z kosza daje maliny,/ A on jej kwiatki do wianka;/ Pewnie kochankiem jest tej dziewczyny,/ Pewnie to jego kochanka. Każdą noc prawie, o jednej porze,/ Pod tym się widzą modrzewiem./ Młody jest strzelcem w tutejszym borze;/ Kto jest dziewczyna? ja nie wiem. Skąd przyszła? darmo śledzić kto pragnie,/ Gdzie uszła? nikt jej nie zbada./ Jak mokry jaskier wschodzi na bagnie,/ Jak ognik nocny przepada. --- ,,Powiedz mi piękna, luba dziewczyno,/ Na co nam te tajemnice ---/ Jaką przybiegłaś do mnie drożyną?/ Gdzie dom twój, gdzie są rodzice? Minęło lato, zżółkniały liścialiścia --- lm od zbiorowej formy: liście./ I dżdżysta nadchodzi pora:/ Zawsze mam czekać twojego przyścia/ Na dzikich brzegach jeziora? Zawszeż po kniejach jak sarna płocha,/ Jak upiór błądzisz w noc ciemną?/ Zostań się lepiej z tym, kto cię kocha,/ Zostań się, o luba, ze mną! Chateczka moja stąd niedaleka/ Pośrodku gęstej leszczyny;/ Jest tam dostatkiem owoców, mleka,/ Jest tam dostatkiem źwierzyny". Kochanek--- ,,Stój, stój, odpowie, hardy młokosie,/ Pomnę, co ojciec rzekł stary;/ Słowicze wdzięki w mężczyzny głosie,/ A w sercu lisie zamiary. Więcej się waszej obłudy boję,/ Niż w zmienne ufam zapały;/ Możebym prośby przyjęła twoje:/ Ale czy będziesz mnie stały?" --- Chłopiec przyklęknął, chwycił w dłoń piaskuprzyklęknął, chwycił w dłoń piasku --- zwyczaj ludowy kazał przysięgać w ten właśnie sposób.,/ Piekielne wzywał potęgi,/ Klął się przy świętym księżyca blasku.../ Lecz czy dochowa przysięgi? ,,Dochowaj, strzelcze, to moja rada:/ Bo kto przysięgę naruszy,/ Ach, biada jemu, za życia biada!/ I biada jego złej duszy!" --- To mówiąc, dziewka więcej nie czeka,/ Wieniec włożyła na skronie,/ I pożegnawszy strzelca z daleka,/ Na zwykłe uchodzi błonie. Próżno się za nią strzelec pomyka,/ Rączym wybiegom nie sprostał;/ Znikła jak lekki powiew wietrzyka,/ A on sam jeden pozostał. Sam został, dziką powraca drogą,/ Ziemia uchyla się grząska./ Cisza wokoło, tylko pod nogą/ Zwiędła szeleszcze gałązkaWersy 61--65 przypominają balladę Goethego Der Fischer.. Czary, WodaIdzie nad wodą, błędny krok niesie,/ Błędnemi strzela oczyma:/ Wtem wiatr zaszumiał po gęstym lesie,/ Woda się burzy i wzdyma. Burzy się, wzdyma, pękają tonie,/ O niesłychane zjawiska!/ Ponad srebrzyste Świtezi błonie/ Dziewicza piękność wytryska. Jej twarz, jak róży bladej zawoje,/ Skropione jutrzenki łezką:/ Jako mgła lekka, tak lekkie stroje/ Obwiały postać niebieską. Pokusa--- ,,Chłopcze mój piękny, chłopcze mój młody,/ Zanuci czule dziewica ---/ Po co wokoło Świteziu wody/ Błądzisz przy świetle księżyca? Po co żałujesz dzikiej wietrznicy,/ Która cię zwabia w te knieje,/ Zawraca głowę, rzuca w tęsknicy,/ I może jeszcze się śmieje? Daj się namówić czułym wyrazem:/ Porzuć wzdychania i żale,/ Do mnie tu, do mnie, tu będziem razem/ Po wodnym pląsać krysztale. Czy zechcesz, niby jaskółka chybka,/ Oblicze tylko wód muskać,/ Czy zdrów jak rybka, wesół jak rybka,/ Cały dzień ze mną się pluskać, A na noc w łożu srebrnej topieli,/ Pod namiotami źwierciadeł,/ Na miękkiej wodnych lilijek bieli,/ Śród boskich usnąć widziadeł". --- Wtem z zasłon błysną piersi łabędzie.../ Strzelec w ziemię patrzy skromnie,/ Dziewica w lekkim zbliża się pędzie,/ I --- ,,do mnie, woła, pójdź do mnie!" I na wiatr lotne rzuciwszy stopy,/ Jak tęcza śmiga w krąg wielki,/ To znowu siekąc wodne zatopy,/ Srebrnemi pryska kropelki. Podbiega strzelec... i staje w biegu.../ I chciałby skoczyć i nie chce;/ Wtem modra fala, prysnąwszy z brzegu,/ Z lekka mu w stopy załechce. I tak go łechce i tak go znęca,/ Tak się w nim serce rozpływa,/ Jak gdy tajemnie rękę młodzieńca/ Ściśnie kochanka wstydliwa. Zapomniał strzelec o swej dziewczynie,/ Przysięgą pogardził świętą,/ Na zgubę oślep bieży w głębinie,/ Nową zwabiony ponętą. Bieży i patrzy, patrzy i bieży,/ Niesie go wodne przestworze,/ Już z dala suchych odbiegł wybrzeży,/ Na średnim igra jeziorze. I już dłoń śnieżną w swej ciśnie dłoni,/ W pięknych licach topi oczy,/ Ustami usta różane goni,/ I skoczne okręgi toczy: Wtem wietrzyk świsnął, obłoczek pryska,/ Co ją w łudzącym krył blasku.../ Poznaje strzelec dziewczynę z bliska.../ Ach, to dziewczyna spod lasku! Kara--- ,,A gdzie przysięga? gdzie moja rada?/ Wszak kto przysięgę naruszy,/ Ach, biada jemu, za życia biada!/ I biada jego złej duszy! Nie tobie igrać przez srebrne tonie,/ Lub nurkiem pluskać w głąb jasną,/ Surowa ziemia ciało pochłonie,/ Oczy twe żwirem zagasną. A dusza przy tem świadomemDrzewo było ,,świadomym" przysięgi strzelca. drzewie/ Niech lat doczeka tysiąca,/ Wiecznie piekielne cierpiąc zarzewie/ Nie ma czem zgasić gorąca". --- Słyszy to strzelec, błędny krok niesie,/ Błędnemi rzuca oczyma;/ A wicher szumi po gęstym lesie,/ Woda się burzy i wzdyma. Burzy się, wzdyma i wre aż do dna,/ Kręconym nurtem pochwyca./ Roztwiera paszczę otchłań podwodna,/ Ginie z młodzieńcem dziewica. Woda się dotąd burzy i pieni;/ Dotąd przy świetle księżyca/ Snuje się para znikomych cieni:/ Jest to z młodzieńcem dziewica. Ona po srebrnym pląsa jeziorze,/ On pod tym jęczy modrzewiem./ Któż jest młodzieniec? Strzelcem był w borze./ A kto dziewczyna? Ja nie wiem.