Mickiewicz, Adam Pani Twardowska http://www.wolnelektury.pl/lektura/ballady-i-romanse Sekuła, Aleksandra Kallenbach, Józef Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Ballada Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ballady-i-romanse-pani-twardowska http://polona.pl/item/339046/2/ Adam Mickiewicz, Poezje, tom 1 (Wiersze młodzieńcze - Ballady i romanse - Wiersze do r. 1824), wyd. 2 zwiększone, Krakowska Spółdzielnia Wydawnicza, Kraków 1922 Domena publiczna - Adam Mickiewicz zm. 1855 1926 xml text text 2007-09-06 SP2 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/49163132.jpg Pan Twardowski, Kuciński Stanisław (ur 1809), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6490 https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/ballady-i-romanse-pani-twardowska.pdf ISBN-978-83-288-6598-3 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ballady-i-romanse-pani-twardowska.html ISBN-978-83-288-6599-0 ISBN text/html https://wolnelektury.pl/media/book/txt/ballady-i-romanse-pani-twardowska.txt ISBN-978-83-288-6600-3 ISBN text/plain https://wolnelektury.pl/media/book/epub/ballady-i-romanse-pani-twardowska.epub ISBN-978-83-288-6601-0 ISBN application/epub+zip https://wolnelektury.pl/media/book/mobi/ballady-i-romanse-pani-twardowska.mobi ISBN-978-83-288-6602-7 ISBN application/x-mobipocket-ebook YFA DCA YFV YFD YDP YFJ Adam Mickiewicz Ballady i romanse Pani Twardowska Sławny czarownik, który diabła miał na usługach i przez lata całe potrafił sprytnie wywinąć się z powinności, jaką nakładał nań cyrograf (mianowicie by oddać w zamian za czartowską służbę własną duszę) --- zostaje wreszcie przydybany przez Mefistofelesa w karczmie ,,Rzym". Wydaje się, że sprawa jest już ostatecznie przesądzona: zuchwałego śmiertelnika czeka nieuchronnie kara. Diabeł na mocy zawartej z Twardowskim umowy żąda uregulowania rachunków, jednak sprytny polski szlachcic przypomina mu, że egzekutor piekielnego kontraktu musi najpierw spełnić trzy ostatnie życzenia delikwenta. Czart dwoi się i troi, gotów na najbardziej karkołomne czyny, aby wreszcie schwytać w swe sidła krnąbrnego śmiertelnika, ale nagle, wobec ostatniego zadania wycofuje się, niezdolny, by podjąć wyzwanie... Pani Twardowska Adama Mickiewicza jest lekturą dla klas IV--VI szkół podstawowych; nasz e-book został uzupełniony o przypisy ułatwiające przyswojenie tekstu przez uczennice i uczniów, a dodatkowo ułatwiający zapoznanie się z tekstem audiobook Pani Twardowska czyta Piotr Żurawski. Pani Twardowska to dowcipna i przewrotna Mickiewiczowska wersja legendy o panu Twardowskim. Utwór wszedł w skład zbioru Ballady i romanse Adama Mickiewicza, którego publikacja w 1822 roku stanowi zarazem cezurę epok, rozpoczynając dobę romantyzmu w Polsce. Przebranie diabła w strój obcy, kusy (a więc przykrótki), na modłę zachodnią, niemiecką (,,Diablik to był w wódce na dnie! Istny Niemiec, sztuczka kusa") --- stanowi zarówno nawiązanie do ludowych wyobrażeń, jak i głos w sporze między zwolennikami ,,francuszczyzny" a orędownikami polskiego sarmatyzmu. Diabła cechuje adwokacka skrupulatność, zaś Twardowski to wcielenie polskiego kontuszowego szlachciury, pełnego fantazji, a nawet brawury. Adam Mickiewicz potraktował motyw zaprzedania duszy diabłu z przymrużeniem oka. Zarówno dzięki warstwie językowej, jak fabularnej Pani Twardowska do dziś bawi czytelników. Jednocześnie jednak kilka rysów utworu, właśnie ze względu familiarny sposób ujęcia tematu, można uznać za znaczące. Po pierwsze, rys mizoginiczny, najwyraźniej mocno wpisany w polską kulturę. Podczas gdy sam Twardowski i Mefistofeles scharakteryzowani są dość dokładnie, prezentują się czytelnikom poprzez opisy wyglądu i zachowań oraz spersonalizowane wypowiedzi --- tytułową bohaterkę ukazano zdawkowo; wiadomo: żona, ,,samka". Przymrużone oko Mickiewicza mruga do innych przedstawicieli patriarchalnej kultury. Twardowski i Mefistofeles stoją w tej narracji po jednej stronie; może i robią razem nieczyste interesy, ale są partnerami, łączy ich męskie braterstwo w obliczu niemej obecności kobiety, żywiołu obcego, wręcz wrogiego. Czymże jest rok w piekle w porównaniu z rokiem w małżeństwie? Po drugie, ballada Mickiewicza, stanowiąc glossę do opowieści o Twardowskim, podejmuje istotny w kulturze europejskiej temat faustyczny. Nawiązuje do opracowanej m.in. przez Christophera Marlowe'a i Johanna Goethego legendy o Fauście: mędrcu, który nie potrafił zaznać spełnienia i satysfakcji, mimo że doszedł do granic możliwości ludzkiego intelektu i potęgi ducha; właśnie owo arcyludzkie, niemożliwe do zaspokojenia dążenie doprowadziło Fausta do wejścia w konszachty z siłami nieczystymi (ponadto w dramacie Goethego metafizycznym punktem wyjścia jest zakład między Bogiem a Szatanem, motyw zaczerpnięty z biblijnej Księgi Hioba, pogłębiający tragiczny wymiar losów bohatera). Otóż głębię problemu znacznie trywializuje już polska wersja opowieści, zmieniająca Fausta w Twardowskiego, zaś w balladzie Pani Twardowska zostaje tylko rubaszny śmiech.Czyż na polskich rubieżach nie jest to typowy los myśli, którymi żyje kontynent? PijaństwoJedzą, piją, lulki palą,/ Tańce, hulanka, swawola;/ Ledwie karczmy nie rozwalą,/ Ha, ha! Hi, hi! hejże! hola! Twardowski siadł w końcu stoła,/ Podparł się w boki jak basza:/ ,,Hulaj dusza! hulaj!" woła,/ Śmieszy, tumani, przestrasza. CzaryŻołnierzowi, co grał zucha,/ Wszystkich łajełajać --- strofować, ganić. i potrąca,/ Świsnął szablą koło ucha:/ Już z żołnierza masz zająca. Na patronapatron --- adwokat. z trybunału,/ Co milczkiem wypróżniał rondel,/ Zadzwonił kieskąkieska --- woreczek z pieniędzmi., pomału:/ Z patrona robi się kondelkondel --- kundel, pies.. AlkoholSzewcuszewcu --- dziś C.lp.: szewcowi. w nos wyciął trzy szczutki,/ Do łba przymknął trzy rureczki,/ Cmoknął: cmok! i gdańskiej wódki/ Wytoczył ze łba pół beczki. DiabełWtem, gdy wódkę pił z kielicha,/ Kielich zaświstał, zazgrzytał;/ Patrzy na dno: --- ,,Co u licha?/ Po coś tu, kumie, zawitał?" Diablik to był w wódce na dnie:/ Istny Niemiec, sztuczka kusa;/ Skłonił się gościom układnie,/ Zdjął kapelusz i dał susa. Z kielicha aż na podłogę/ Pada, rośnie na dwa łokcie,/ Nos jak haczyk, kurzą nogę,/ I krogulcze ma paznokcie. ,,A, Twardowski... witam bracie!"/ To mówiąc, bieżybieży --- 3.os. lp: idzie, zmierza. obcesemobcesem --- natrętnie, zuchwale.:/ ,,Cóż to, czyliż mię nie znacie?/ Jestem Mefistofelesem. Wszak ze mnąśze mnąś (...) robił --- konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: ze mną robiłeś. na Łysej Górze/ Robił o duszę zapisy:/ Cyrografcyrograf --- własnoręcznie spisany dokument zawierający zobowiązanie, tekst umowy itp. (zwłaszcza z diabłem); dziś używane żartobliwie. na byczej skórze/ Podpisałeś ty i bisy. Miały słuchać twego rymu;/ Ty, jak dwa lata przebiegąjak dwa lata przebiegą --- gdy upłyną dwa lata.,/ Miałeś pojechać do Rzymu,/ By cię tam porwać jak swego. Już i siedem lat uciekło,/ Cyrograf nadal nie służy:/ Ty, czarami dręcząc piekło,/ Ani myślisz o podróży. Ale zemsta, choć leniwa,/ Nagnała cię w nasze sieci:/ Ta karczma Rzym się nazywa.../ Kładę areszt na waszeci". SzlachcicTwardowski ku drzwiom się kwapiłkwapić się --- śpieszyć się; kierować się śpiesznie./ Na takie dictum acerbumdictum acerbum (łac.) --- przykre powiedzenie.;/ Diabeł za kontusz ułapił:/ ,,A gdzie jest nobile verbumnobile verbum (łac.) --- słowo szlacheckie (którego trzeba dotrzymać pod groźbą utraty honoru).?" Co tu począć? kusa rada,/ Przyjdzie już nałożyć głową.../ Twardowski na koncept wpada/ I zadaje trudność nową. Czary, Diabeł,,Patrz w kontrakt, Mefistofilu,/ Tam warunki takie stoją:/ Po latach tylu a tylu,/ Gdy przyjdziesz brać duszę moją, Będę miał prawo trzy razy/ Zaprząc ciebie do roboty,/ A ty najtwardsze rozkazy/ Musisz spełnić co do joty. Patrz, oto jest karczmy godło,/ Koń malowany na płótnie;/ Ja chcę mu wskoczyć na siodło,/ A koń niech z kopyta utnie. Skręć mi przy tym biczyk z piasku,/ Żebym miał czym konia chłostać;/ I wymuruj gmach w tym lasku,/ Bym miał gdzie na popas zostać. Gmach będzie z ziarnek orzecha,/ Wysoki pod szczyt KrępakuKrępak --- także: Krempak a. Krapak; nazwa używana dawniej na określenie szczytu Łomnicy (2634 m n.p.m.), ale także Karpat lub Tatr.,/ Z bród żydowskich ma być strzecha,/ Pobita nasieniem z maku. Patrz, oto na miarę ćwieczekćwieczek --- mały gwóźdź, gwoździk.,/ Calcal --- daw. jednostka miary długości, równa ok. 2,5 cm. gruby, długi trzy cale:/ W każde z makowych ziareczekziareczko --- dziś: ziarneczko./ Wbij mnie takie trzy bretnalebretnal (z niem. Brettnagel) --- duży gwóźdź do przybijania desek.". Mefistofil duchem skoczy,/ Konia czyści, karmi, poi,/ Potem bicz z piasku utoczy,/ I już w gotowości stoi. Twardowski dosiadł biegusa,/ Probuje podskoków, zwrotów,/ Stępa, galopuje, kłusa ---/ Patrzy, aż i gmach już gotów. Diabeł,,No! wygrałeś, panie bisie,/ Lecz druga rzecz nieskończona:/ Trzeba skąpać się w tej misie ---/ A to jest woda święcona". Diabeł kurczy się i krztusi,/ Aż zimny pot na nim bije:/ Lecz pan każe, sługa musi,/ Skąpał się biedak po szyję. Wyleciał potem jak z procy,/ Otrząsł się, dbrum! parsknął raźnie:/ ,,Teraz jużeś w naszej mocy,/ NajgorętsząmNajgorętsząm odbył --- konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: odbyłem najgorętszą (łaźnię). odbył łaźnię". Kobieta, Diabeł, Żona,,Jeszcze jedno, będzie kwita:/ Zaraz pęknie moc czartowska! ---/ Patrzaj, oto jest kobiéta,/ Moja żoneczka, Twardowska. Ja na rok u Belzebuba/ Przyjmę za ciebie mieszkanie;/ Niech przez ten rok moja luba/ Z tobą jak z mężem zostanie. Przysiążprzysiąż --- dziś: przysięgnij. jej miłość, szacunek/ I posłuszeństwo bez granic;/ Złamiesz choć jeden warunek,/ Już cała ugoda na nic". Diabeł do niego pół ucha,/ Pół oka zwrócił do samkisamka --- samica, tu żartobliwie o pani Twardowskiej.,/ Niby patrzy, niby słucha ---/ Tymczasem już blisko klamki. Gdy mu Twardowski dokucza,/ Od drzwi, od okien odpycha,/ Czmychnąwszy dziurką od klucza,/ Dotąd, jak czmycha, tak czmycha.