Baczyński, Krzysztof Kamil Wybór Kozioł, Paweł Kotwica, Wojciech Katarzyna Walichnowska Tomasz Kolinko zby sroczka Piotr Skirski animal Jan Marcinkiewicz Sławomir Czarnecki Joanna Stępień Alkina Daga Justyna Sławik 10 Beata i Gabrysia Wcisło Agnieszka Bielawska Choromańska, Paulina Fundacja Wolne Lektury Współczesność Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/baczynski-wybor Z rodu Anhellich. Liryka pokolenia wojennego, oprac. S. Stabro, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1991. Domena publiczna - Krzysztof Kamil Baczyński zm. 1944 2015 xml text text 2015-01-29 pol Poezja DCC.WL-D1 3MP https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/6634.jpg Warszawa. Zniszczony wagon tramwajowy, 1942, autor nieznany, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6634/ Krzysztof Kamil Baczyński Wybór Uczyniwszy na wieki wybór,/ w każdej chwili wybierać muszę.J. Liebert Noc, CzasNoc zielona była, po dniu skwarnym/ głębokość jej szumiała jakby liście czarne,/ w których mleczny rdzeń wyrósł, i kroplami gwiazd/ odmierzał się powoli nieostrożny czas. Maria czekała cicho. I zdało się, płynął/ świat ogromny w oddechu nieba jak otchłanie,/ co wiało wielkim oknem na stół, na posłanie/ białe i niedotknięte. Czekała. W milczeniu/ na piersi ręce kładła i wtedy się pienił/ krwi jej rozgrzany napój i owoce mleczne/ pęczniały jej pod dłonią, i czuła, jak bije/ bolesna piąstka serca. I czuła, że żyje/ łodyżka w niej maleńka, listeczkami dwoma/ obejmująca miłość całą, jaką ona/ i on zamknęli w sobie. I gdy rękę niżej/ odsunęła, poczuła, jak ją szorstko liże/ płomienny język ciszy. Dziecko, Ciało, NarodzinyBrzuch miała jak kroplę/ ogromną, w rozłożystą misę biódr zamknięty./ W takiej ciszy słyszała, jak na godzin stopnie/ pnie się w niej ten roślinny puch, twardnieje w orzech ---/ --- to było dziecko małe, które wkołysali/ ciepłym ciał swych pomrukiem jak szelestem morza/ w jej pełnię i dojrzałość, która równa ziemi/ ogarnęła i rosła rączkami drobnemi,/ zarysem ust różowych, roślinką maleńką,/ którą czuła pod lekko wyciągniętą ręką/ i która dziś się spełni i wzejdzie człowiekiem/ nad przymrużoną lekko ziemi złej powiekę,/ żeby się stać czym? kwiatem, powłoką czy łzą?żeby się stać czym? kwiatem, powłoką czy łzą? --- w rękopiśmiennym kodeksie wers poprzedzony skreślonym: ,,która wypluśnie z niej jak światła promień z mroku". A on był z nimi razem. Drzewa niebo niosły/ i jak rybak, co trąci nieostrożnym wiosłem/ tataraki --- i kwiaty podwodne ukaże,/ tak wiatr obłokom zwijał nachmurzone twarze/ i odsłaniały gwiazdy czystsze od pian bieli./ Żołnierz, WrógOni stali bez ruchu. W ciemności widzieli,/ jak z wolna ich otacza wróg, a hełmy lśniły/ jak łuski wielkiej ryby, która nocą drąży./ Jan stał pośrodku, cichy jak wielki chorąży,/ który sztandar przedśmiertny ogromnych niebiosów/ unosi. Jego głowa i płonące włosy,/ w których gwiazdy spalały ostatni swój płomień,/ stały w sklepieniu nocy, w milczenia ogromie./ Tacy byli żołnierze, którzy bez mundurów,/ w cywilnych czapkach, z bronią zza pasa wydartą/ stali u serca ziemi jak burzliwe chmury/ przeciw wierze bezsilnej i miłości martwej. A tamci jeszcze bliżej. Więc ujęli w ręce/ broń jak rzeźbiarz, co dłuto ujmuje z namysłem,/ aby wyciąć nagrobny pomnik, w takiej męce,/ w takim bólu krzesany, aby czyny wszystkie,/ wszystkie cierpienia i burz grzywy wciosać/ w pomnika twarz, ramiona, w usta i we włosy. WalkaWięc runął łańcuch strzałów. Najpierw po ogniwie/ sypał się na bruk dźwięcząc, potem coraz ciężej./ I świst, jakby jęk łuku zerwanej cięciwy./ To ziarna kul jak długie, rozpalone węże./ Ulica była ciemna. Bił głos. Z okien nisko/ zlęknionych oczu płatek. Od krwi było ślisko./ Sypki grzechot o ściany. Potem świst. Schyleni,/ przypadali głowami --- jak do dna --- do ziemi./ Pocisk. Więc ciemność drgnęła, odprysło od bruku/ i rozerwani na sylwetek palce/ pełzali naprzód, już się gięli w walce:/ to przypadną i bąki ostrych strzałów grają,/ to z granatem w powietrzu bez ruchu przystają,/ oczy szukają szybko, potem chmura tryśnie/ i jeszcze większa ciemność w powietrzu zawiśnie. Jan widział ciała ciemne i jeszcze raz nabił,/ i jak oporne zwierzę długo w dłoni dławił/ broń. Znów zatrzepotał skrzydłem ołowianym/ zerwany łańcuch strzałów. ŚmierćPotem granat w górę/ trysnął i raz na zawsze zamilczał w ciemności/ zmiażdżony bruk i bezruch czarnych ciał. On jeszcze chwilę wyższy jakby stał/ u ściany, przedłużony cieniem, potem skośny/ jak kostur, co przy murze postawiony czeka,/ ruszony, upadł. Tylko plusk bezgłośny/ zamknął się nad nim cicho. Noc się jak powieka/ zmrużyła i zapadła. Jeszcze gwiazd ulewa/ zza chmury wynurzona opadała w drzewa/ i łopot strug ciemności wydymał się w wietrze,/ i stało skamieniałe nad światem powietrze. CiszaWięc cisza ogromna się stała jak woda,/ ciemna, głęboka i ciepła, wchłonęła kształty i świat./ Zaświaty, ŁzyA anioł lekki nad ziemią cicho mu rękę podał/ i szli wysoko, w obłoków rozchylający się kwiat./ I już się Jan kołysał nad ziemi dnem wypukłym,/ kiedy dom w dole ujrzał, i łzy jak ciężkie gwiazdy,/ pełne obrazów zmieszanych, w dół spadły, rozprysły się, stłukły./ I począł ciężyć w dół jak próżnypróżny --- tu: pozbawiony czegoś. dźwięku dzwon,/ bo widział Marię białą jak brzozę w burzy zgiętą,/ schyloną nad dzieciątkiem w ogromnym lustrze lęku. «Podaj mi rękę --- mówił anioł --- bo jeszcze jeden krok,/ a trwoga cię ogarnie i spadniesz suchym liściem/ w drapieżną czułość ziemi, w pożary ludzkich rąk,/ w jezioro mroczne czasu podobne ciemnym snom»./ Znów się muzyki ciepłej płomyk zapalił biały,/ a on strwożony jeszcze, choć w górę lekko szedł,/ zapłakał: «Czym nie zgrzeszył, odchodząc od cierpienia,/ odchodząc, kiedy za mną bolesne kwiaty wiały,/ jej dłoni i jej oczu uderzał motyl trwożny/ i do jej stóp maleńkich przykuta ciężka ziemia?/ Jam szedł za tym płomieniem, co pali nieostrożny/ i nieobaczny na nic». A anioł mówił tak:/ Miłość, Patriota«Tyś był miłości wiernej nierozdzielony ptak,/ który miał tyle serc, ileś twych braci miał,/ i z każdym serc powiewem twój wielki płomień drżał,/ i uczyniłeś wybór po wszelki świata czas,/ jakże chcesz, żeby w trwodze o jedno ciało gasł?/ Bo dusza jej to strumień, srebrzysty, żywy ton,/ a nie napłynie otchłań w zielony, boży dom». I znów się ciszy całun w muzyki krąg układał,/ a znów go strwożył czas i mówił: «Nim dorośnie/ dzieciątko, czym się stanie, czy groza go nie wchłonie?»/ A anioł wziął go w ciszy mocno za obie dłonie/ i rzekł: «Czyś ty zapragnął krzyżować smugi dróg,/ które wydrążył przed nim ognisty boży pług?/ Ale wiedz: kto zaufał, gdziekolwiek niesie lot,/ miłością pooddziela od miłowanych zło». SerceWtedy się serce Jana skruszyło w miękki popiół,/ to serce, które z duszą porwane --- ziemskie było./ I próchno się na ziemię jak rosa albo łza/ zsunęło. Nisko w dali fala chmur białych szła./ Jeszcze dzwonek na wieży,/ ptaki w locie i obłok,/ wietrzyk dzwonił i gasł./ Śmierć«Podaj mi rękę --- mówił anioł ---/ oto się stajesz zapatrzeniem gwiazd». Ukończone 14 września 1943 roku, pisane w miesiącach: maj, lipiec, sierpień, wrzesień 1943 r.