Baczyński, Krzysztof Kamil Orfeusz w lesie Kozioł, Paweł Rajski, Maciej Katarzyna Walichnowska Tomasz Kolinko zby sroczka Piotr Skirski animal Jan Marcinkiewicz Sławomir Czarnecki Joanna Stępień Alkina Daga Justyna Sławik 10 Beata i Gabrysia Wcisło Agnieszka Bielawska Fundacja Nowoczesna Polska Współczesność Liryka Poemat Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/baczynski-orfeusz-w-lesie Krzysztof Kamil Baczyński, Poezje, wybór K. Wyka, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1977. Domena publiczna - Krzysztof Kamil Baczyński zm. 1944 2015 xml text text 2015-01-28 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/4648638753_b1287a941d_o.jpg Big Fear, JD Hancock, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/4204 Poezja DC.WL-P 3MP Krzysztof Kamil Baczyński OrfeuszOrfeusz (mit. gr.) --- poeta tracki, który potrafił poruszyć za pomocą swej muzyki nawet rzeczy nieożywione. Kiedy zmarła jego żona Eurydyka, udał się do podziemi i tak oczarował Hadesa, że uwolnił on Eurydykę pod warunkiem, że Orfeusz nie odwróci się, dopóki nie wyjdą na ziemię. Kiedy już mieli postawić swe stopy na ziemi, Orfeusz odwrócił się i Eurydyka natychmiast zniknęła. Ogromny żal Orfeusza po powtórnej stracie żony tak rozwścieczył trackie kobiety, że w czasie jednej z orgii z okazji bachanaliów rozerwały go na strzępy. w lesie Poemat 1. Zamysł On jak wygłos dwustrunny zestroił/ miłość pieśni i miłość niewiasty./ Teraz ucho ciszą leśną poił,/ kiedy w strumień wstępował liściasty. Prawą ręką gałęzie odgarniał,/ lewą ręką lirę tulił drżącą,/ gdy nad głową zbudzona ptaszarnia/ trzepotała chmurą świergocącą. MiłośćA on ptakom i sobie się modlił,/ a modlitwa go do tej zbliżała,/ co mu była poczęciem melodii,/ które spełniał na lirze jej ciała. Jeszcze cienia jej nawet nie podszedł,/ już pod dłonią pisklę śpiewu poczynał/ i milczeniem śpiących brzóz warkocze/ w Eurydyki płowe włosy zaklinał. 2. Wahanie Skądże ten uśmiech na usta się przybłąkał?/ «Przywróćcie --- mówił --- do życia tę piosenkę,/ co zmarła we mnie». Wtedy na jego rękę/ dźwięczną kropelką stoczyła się biedronka. Poezja, Śmierć«Wiem: to jest tkliwość. Lecz ona nie wystarczy./ Bo więcej trzeba, by śmierć śpiewaniem uwieść:/ na skałach dzikich muzyczne gniazdo uwić,/ by wywieść śpiew od trwogi ludzkiej starszy». I wzrok przygasły utonął w własnym cieniu./ «Oddajcie --- mówił --- tę moc, co tylko ona/ obudzić mogła». Wtedy jak uskrzydlona/ drapieżność siadł mu jastrząb na ramieniu. «Wiem: to są szpony, które się rychło stępią,/ lecz skalnej kory niezdolne nigdy przebić./ Nie taką drogę trzeba mi pieśnią przebyć,/ by łzami osnuć Jej źrenicę sępią». I w leśną ciszę wszeptywał się: «Przestrzeni,/ jakże cię struną, co krwawić śmie, ogarnę?»/ I załkał cicho. I jak jagody czarne/ łzy dojrzewały w puszystych mchów zieleni. Zwierzę3. Płacz Jak zmierzch szare --- zlatywały się wilki,/ błędnym wyciem wypełniając las,/ u nóg jego czołgały się: «Zmilknij,/ czemu łzami odzwierzęcasz nas?» Jak świt chyże --- przybiegały jelenie,/ jak sen ciepłe --- łasiły się sarny/ i błagały: «Zmiłuj się, przenieś/ ból i w siebie z powrotem go wgarnij». Przypełzały zielone zaskrońce,/ obwijały mu ręce jak pień:/ «Kto ty jesteś, że tak jasny jak słońce/ płaczesz łzami czarnymi jak cień». Lecz zadziwił się Orfeusz, gdy w górze/ roześmiała się wierzba płacząca:/ «Jakże, wieszczu, żalem chcesz nas urzec,/ skoro płacz twój nie roztkliwia, lecz wstrząsa?» 4. Wstyd Poezja, CierpienieI zapadł w siebie gwiazdą, która boli,/ bo go smuciła siła własnej pieśni,/ jakże niecelna --- myślał --- że pozwolił/ łzom nazbyt ludzkim w grom się ucieleśnić./ Płacz ma być płaczem --- myślał --- a łzy łzami,/ a pieśń --- wysnutą spod serca muzyką ---/ lecz jak ją wysnuć i gdzie nieść? Wtem zamilkł,/ bo jego lira łkała:/ «EurydykoEurydyka (mit. gr.) --- ukochana żona Orfeusza, wielkiego poety i śpiewaka, który po śmierci żony poszedł po nią do krainy umarłych.!/ Ten, co się z tobą zestrajał, jak z struną/ łączy się liry melodyjne drewno,/ z krawędzi śpiewu w własny mrok się zsunął./ Jak po obczyźnie stopą brnąc niepewną,/ błąka się w sobie, ocienia żałobą,/ nie żal po tobie, lecz smutek nad sobą...» Więc się zawstydził Orfeusz, a mgły/ coraz to gęściej liściami szeleszcząc,/ na twarz mu kładły swe wilgotne sny./ A on nie wiedział, czy to deszcz, czy łzy./ I tylko jeż przez mokre biegnąc mchy,/ zbierał na kolce srebrne jabłka deszczu. 5. Zmaganie Pod tym dębem, pod stuletnim, wśród gałęzi skrył się,/ a deszcz pierzchnął, siedmiobarwnym łukiem nad nim wzbił się./ Ledwie okiem w nim utonął, w barwnej brodząc nucie,/ blady błękit tęczę wchłonął, dąb zawołał: «Zbudź się./ Czas na ciebie, czeka lira, nowej pieśni głodna,/ wdrąż się w ziemię, bij o niebo, serca przepal do dna./ Ze mną, boski Orfeuszu, zmierz muzyczną siłę,/ mnie pokonasz --- śmierć przemożeszprzemóc (daw.) --- przezwyciężyć, pokonać., którą zwyciężyłem./ Popatrz: uschnie młoda łozałoza --- wierzbowe zarośla., runie smukła jodła,/ patrz: topole śmierć podcięła, ale mnie nie zmogła./ W niebo śpiewem rosnę, w ziemię korzeniami wrastam,/ me milczenie jest strumieniem, a ma pieśń liściasta!» Więc Orfeusz chwycił lirę rozmodloną dłonią,/ strunę trącił, już obłoki przebudzone dzwonią./ Jeszcze głosu nie wydobył, już na wargi drżące,/ jak na liście, promieniście wbiega młode słońce./ I pieśń począł./ MuzykaWrył się w ziemię takim jasnym tonem,/ że wzleciały ponad drzewa krety uskrzydlone,/ że strumienie, co pod ziemią ciemno się poczęły,/ nad brzegami, co je więżą, w lirę się wygięły./ Wzniósł się w górę, ręką jenojeno (daw.) --- tylko. ciężar strun odmierzał,/ a już wiatrem swego głosu w żołędzie uderzał,/ a żołędzie melodyjnie trącając się wzajem,/ rozdzwoniły włosy wierzby nad leśnym ruczajem,/ a w tych włosach smutek nagły wylągł się tak cicho,/ że nie będąc jeszcze szeptem, szeptał: «Eurydyko...»/ Jeno woda pochwyciła to czułe wezwanie,/ a już w kwiaty je wkropliła na leśnej polanie,/ a tam trawy zielonawe w korzenie wszeptały/ i już drzewa jej imieniem szumieć poczynały./ Targnął strunę, bo nie szeptem śmierć miał głuchą przemóc,/ lecz wołaniem tak wysokim, jak gwiazda nad ziemią:/ «Chcecie? Rozpacz wam wyśpiewam: płomieniste góry/ rosną we mnie, burza wraża w ziemię kły wichury./ Chcecie? Błyskawicą chłostam, serca gryzę gromem,/ w ręku piorun mam i rozpacz w oku nieruchomem,/ a ta rozpacz w gniew urasta, a ten gniew jest burzą/ przeciw tobie, której kształty czarno się marmurzą». Już nie słowem, ale głosem w twardą korę nieba/ tłukł Orfeusz, aż sypnęła ciężkich gwiazd ulewa.../ Wtedy przerwał, bowiem uczuł, że mu głos uwięźnie/ w niebie drżącym jeszcze.../ Ale dąb milczał potężniej. 6. Porażka «Eurydyko, porażka jest słodka./ Chwała tobie, któryś mnie zwyciężył!» Mijał strumień. Trzcina wiała wiotka./ Las się kończył i zaczynał księżyc. A te skały, co wyrosły ostre,/ zdały mu się czułym zapewnieniem. A tę noc obejmował jak siostrę,/ nazywał najczulszym imieniem. CiszaI przemierzał strunami śpiącemi/ oddalenie nie objęte słowem,/ i jak klucz do zamkniętych podziemi/ niósł na wargach milczenie dębowe. 9--10 luty 1942