Baczyński, Krzysztof Kamil [Jerzy! Mój przyjacielu, zanim się sprowadzisz...] Kozioł, Paweł Rajski, Maciej Katarzyna Walichnowska Tomasz Kolinko zby sroczka Piotr Skirski animal Jan Marcinkiewicz Sławomir Czarnecki Joanna Stępień Alkina Daga Justyna Sławik 10 Beata i Gabrysia Wcisło Agnieszka Bielawska Fundacja Nowoczesna Polska Współczesność Liryka Poemat Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/baczynski-jerzy-moj-przyjacielu Krzysztof Kamil Baczyński, Poezje, wybór K. Wyka, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1977. Domena publiczna - Krzysztof Kamil Baczyński zm. 1944 2015 xml text text 2015-02-02 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/10696858004_bc685404db_k.jpg Hotel Room, zeitfaenger.at, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/4243 Poezja Krzysztof Kamil Baczyński [Jerzy! Mój przyjacielu, zanim się sprowadzisz...] Jerzy! Mój przyjacielu, zanim się sprowadzisz/ do nowego mieszkania, chyba nie zawadzi/ opisać, jak by takie mieszkanko urządzić,/ i o zbytek złej woli chyba nie posądzisz/ mnie, który przed okiem mej duszy widziałem/ ten obraz, ach, przyszłości obraz, i poznałem,/ że w nim twe szczęście, a więc niosę Ci i daję,/ co mi się aż tak pięknym na ogół wydaje,/ że się po nocach śni. Ty nie łkaj, proszę,/ ze wzruszenia, gdy oto kurtynę podnoszę: Drzwi dębowe w figlaski piękne wykrawane/ tworzą nie do przebycia muskularną ścianę,/ gdzie aniołki, ptaszęta i kwiaty się wiją,/ które nim próg przestąpisz --- już duszę zabiją./ O! Zadzwoń tylko, a już drzwi otwarte/ ukażą, co jest, wierę, oglądania warte./ Korytarz. Sienie mroczne, gdzie wokół się piętrzą/ ogromne szafy nicią osnute pajęczą./ A jest tych szaf coś cztery z epok rozmaitych/ i od każdej przeszłością wieje jakby mitem,/ jakby legendą starą z dziwnych ornamentów./ Szafy z kolumnadami, także zdobne sutosuto (daw.) --- obficie., kręto,/ są jak upiornych snów nieruchomości./ Na nich wysoko stoją obrazy i głośnik,/ saneczki, których jacyś goście zapomnieli,/ którzy byli z wizytą zaprzeszłej niedzieli,/ i kufrów coś z szesnaście, walizek i kółek,/ i to wszystko jak gniazda olbrzymich jaskółek/ u pułapu zawisłe. Ale dość. Na ścianach/ rozwiesza się galeria cudnie malowana:/ tu obrazek: dziad stary unoszący lirę,/ z brodą pokołtunioną, jakby był Szapirem,/ tam pastereczka w słońcu, co zachodzi krwawo,/ na piersi z ręką lewą i w powietrzu z prawą./ AmorAmor --- bóg miłości, gr. Eros, przedstawiany jako chłopiec z łukiem i strzałami. i PsychePsyche (mit. gr.) --- piękna kochanka Erosa, boga miłości, który odwiedzał ją co noc pod osłoną ciemności, ale nie chciał jej pokazać swojej twarzy. Psyche wiedziona ciekawością zapaliła świecę, bóg obudził się i zagniewany jej nieposłuszeństwem odleciał. Psyche wytrwale szukała ukochanego po całym świecie, wreszcie bogowie uczynili ją nieśmiertelną i żoną Erosa. w swoim zmysłowym uścisku,/ obrazek z Luwru, gdzie brak wodotrysku,/ i widoczek z Poznania, i jeden z Lublina,/ i rysunek fabryczki prymitywnej wina,/ którą jeden znajomy zakładał w Sosnowcu,/ i rysunek jedzących winogrona chłopców./ A w dole, na stolikach, których tu bez liku,/ widać figury jakby maleńkich pomników;/ grono tu czuwające coś jakby penatypenaty (mit. rzym.) --- bóstwa opiekujące się domem./ albo larylary (mit. rzym.) --- domowe bóstwa opiekuńcze, miały w domach kapliczki zw. lararium; por. lary i penaty (sprzęty domowe, ognisko domowe). stojące nad tym małym światem/ ogniska domowego. Jest tu i ApolloApollo (mit. gr.) --- syn Zeusa i Latony, bliźniaczy brat Artemidy, bóg światła (zwany był też Febus, tzn. jaśniejący), jasnowidzenia i gwałtownej śmierci; opiekun sztuk i nauk, jego orszak stanowiły Muzy patronujące poszczególnym dziedzinom sztuk.,/ z tak błyszczącego brązu, że aż oczy bollą,/ obok CeresCeres (mit. rzym.) --- bogini urodzaju, matka Prozerpiny. Odpowiednik Demeter z mit. gr. z kłosami i wódz nasz Kościuszko/ Tadeusz, który dzielnym przewodził pastuszkom./ I innych jeszcze wielu, ach, tych nie wyliczę,/ razem z Chrobrym, żelaznym psem i Mickiewiczem./ O! Bo widać zna przeszłość gospodarz i ceni/ historię i tych mężów w wawrzynów zieleni,/ i pomni, że pomniki historii co krok to/ stoją i od łez czystych co krok to i mokro,/ od łez wzruszenia i od łez pamięci. Wchodzimy w pokój. O! Wy wszyscy święci,/ i ty święty Eptyku, jakiż blask tu bije/ i kolorów bogactwo. Skąpany po szyję,/ nie wiesz, gdzie oczy zwrócić, na czym wzrok ma spocząć./ Najlepiej tak: od ściany zaczniemy: --- tu oczom/ zalśni tapeta, o! bajeczna-bordo/ w złoty deseń, gdzie strumień i lew z groźną mordą/ zrywa listki z paproci kwitnącej dokoła,/ z daleka widać również złotego anioła/ i japońską pagodępagoda --- buddyjska świątynia w kształcie zwężającej się wieży z dachem na każdym piętrze.. Wszystko w kwiatów wieńcu/ podobnych do narcyzów, trochę do kaczeńców,/ też złotych. O! Bogactwo form!, które tak dłonią/ artysty rozrzucone, swoje piękno trwonią/ i rozdają wokoło./ WalkaA na tym naokół/ rozwieszone obrazy na górze i z boku,/ to znowu w dole. Jeden pośrodku to bitwa/ pod Grunwaldem; z niej każdy widz prosty odczyta/ dzieje męstwa. Kniaźkniaź (daw.) --- książę. WitoldWitold (ok. 1350--1430) --- wielki książę litewski, brat stryjeczny Władysława Jagiełły. W latach 1382--1385 oraz 1390 przejściowo sprzymierzony z Krzyżakami przeciw Jagielle. miecz podniósł do góry/ i krzyczy. Matka Boska spogląda zza chmury./ Ręce, nogi, kopyta, ach, jak mistrz to ładnie/ połączył na papierze, jak to skleił składnie/ i jak każdą z osobna wymalował głowę/ jak żywą. Szaty żółte, szaty purpurowe/ na wietrze powiewają, wszyscy rzną się wkoło./ Dawne czasy! Ach, jakże to było wesoło/ dawniej./ A dalej jeszcze wisi UniaUnia --- mowa o Unii Lubelskiej., i ta/ przez tegoż J. Matejkę --- praca znakomita./ I jeszcze wisi Józef PiłsudskiJózef Piłsudski(1867--1935) --- dowódca wojskowy, działacz niepodległościowy i socjalistyczny, w czasie I wojny światowej organizator Legionów, naczelnik państwa po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w roku 1918, wycofał się z polityki w roku 1922, by w 1926 przejąć władzę w wyniku tzw. przewrotu majowego. Marszałek,/ i Roman DmowskiDmowski, Roman (1864--1939) --- polski polityk i publicysta, poseł, założyciel Narodowej Demokracji, przeciwnik Józefa Piłsudskiego. pod nimi kawałek./ A nad oknem zbiorowa fotografia grona/ osób całkiem nieznanych, gdzieś w dalekich stronach,/ wszyscy bardzo wypięci, w krawatach i frakach,/ a na froncie pan Y bez spodni i taka/ gromadka dziwna --- jest to klub sportowy,/ sekcja Wędkarska wsi pod Zabłudowem. W środku pokoju biurko, zamczyste, mosiądzem/ nabite i świecące, w nim leżą pieniądze/ z inflacji, papierowe, które w osiemnastym/ roku jeszcze w tym biurku jakoś się znalazły./ Na biurku przycisk piękny na kolumnie,/ z alabastrualabaster --- jasny, lekko przeświecający rodzaj kamienia. sfinks wielki oparty rozumnie,/ z wielką grzywą. Taki sam komplet kałamarzy,/ z których każdy po nocach do dzisiaj mnie straszy,/ i książek kilka --- jeden to spis abonentów/ telefonicznych --- druga jest książeczką świętą,/ z którą w niedzielę idzie do kościoła/ ten, kogo tam odwieczny obowiązek woła./ Pod ścianą stoją martwo zielone kanapy,/ sofy i rząd krzesełek powtykanych w kapy. Ach, i ileż tu cacek na małych stoliczkach,/ jest piesków z porcelany tysiąc, popielniczka/ z zielonego marmuru, na której bez sukien/ leży kobieta, którą ja bym z garnkotłukiemgarnkotłuk (pogardl.) --- pomoc kuchenna.,/ a znawcy z LedąLeda (mit. gr.) --- córka Testiosa, króla Etolii, żona Tyndara, króla Sparty. Ze związku miłosnego z Zeusem, który chcąc ja uwieść przybrał postać łabędzia, zrodziła się piękna Helena, małżonka Menelaosa, oraz dwaj synowie, Kastor i Polluks. sławną przyrównać woleli./ Ach, idź, jak chcesz, jak chcesz, to przelicz/ tych pasterek pochody, te rody wazonów,/ te ozdóbki, stoliki na kształt małych tronów,/ gdzie tysiące cacuszek jak królowie siedzą,/ które jak w matecznikumatecznik --- trudno dostępne miejsce w lesie, gdzie śpi zwierzyna. czekają i jedzą/ ogromne kurzu masy, zbierając je w sobie,/ i nawet potłuczone, jeszcze ci się w grobie/ przyśnią te zręcznych mistrzów arcydzieła małe./ A gdy już salon dobrze, ze wszystkim poznałeś,/ idź do sypialni swojej; tam łoże nakryte/ różową kapą z pluszu, gdzie wkoło odbite / małe różyczki barwią i oko weselą,/ i koroneczki wkoło srebrzyście anielą/ poduch ogromnych brzegi. Pod łóżkiem dywanik,/ na którym giętkich liter widać wyszywanie/ takie: ,,Kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje",/ tak przechowują w domu dawne obyczaje,/ i przez pomyłkę z boku zawieszony:/ ,,Gość w dom, Bóg w dom", wśród białych poduszki koronek./ I wiele innych. W oknach zasłony pluszowe/ wytłaczane w amorki złoto-purpurowe. Jeszcze obrazków świętych rząd tu powieszony/ i różańców, szkaplerzówszkaplerz --- medalik w kształcie tarczy z wizerunkiem Matki Boskiej., krzyżyków, koronek:/ jakby w suszarni grzyby, co się w ogniu suszą,/ tak one schną powoli nad mieszkańców duszą./ Jeszcze jadalnia, gdzie stół na dwadzieścia/ osób i kredens, który gwarancją jest szczęścia,/ kredens rzeźbiony cudnie w ptaszęta i grona/ winne, i dwu atlasów na swych dwu frontonach./ I tu sentencji wiele, jako to: ,,Jedz zdrowo",/ które ci się przymilą powiązaną mową,/ choć jakby to: ,,Z jedzeniem apetyt przychodzi",/ i tysiąc jeszcze innych zdobionych nad podziw./ Jest jeszcze kuchnia, gdzie słoiki, szklanki/ i powiewne z muszlinumuszlin --- właśc. muślin, lekka półprzezroczysta tkanina. na oknach firanki,/ i naczynia, na których napisy: ,,Pieprz", ,,Kasza"/ i inne. Napisami ty się nie przestraszaj,/ bo w każdej co innego, niż napis ogłasza./ Jest jeszcze i klozecik, ot, taki maleńki,/ przy piersi jeszcze, i drzwi do łazienki,/ gdzie od wieku zepsuty kran. O! Daj ci Boże/ dom taki. Bo i Pan Bóg wynagrodzi może/ twój trud i twe szukanie, twój bunt i romantyzm,/ i zamieszkasz na bieli czystej --- amarantemamarant --- kolor czerwony o lekko fioletowym odcieniu.,/ i zamieszkasz po pracy nad piórem i trudzie/ w takim domu. O takim wszyscy marzą ludzie,/ którzy smak mają, mają wymagania/ za swój pieniądz i mają ,,koszty utrzymania",/ i płacą za komorne, za gaz i wodociąg,/ i nigdy nie spóźnili się jeszcze na pociąg,/ i nikt im nie powiedział, że już od pierwszego/ mają dość lokatorów, współżycia i jego,/ i tacy, którzy nigdy nie pisali wierszy./ I Tobie niech da Pan Bóg, bądź Ty wśród nich pierwszy./ Niech skołatana nazwa zawinie do brzegu,/ a wtedy nie zapomnij o dawnym kolegu/ po piórze i po dziurze w kieszeni od spodni,/ idź i świeć pokoleniom jak płomień pochodni.