Asnyk, Adam 2014-07-09 1968 Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org). Redakcję techniczną wykonała Paulina Choromańska, natomiast korektę utworu ze źródłem wikiskrybowie w ramach projektu Wikiźródła. xml http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/asnyk-wsrod-przelomu/ pol Fundacja Nowoczesna Polska Domena publiczna - Adam Asnyk zm. 1897 Adam Asnyk, Pisma, tom III, wydanie nowe zupełne, w układzie i z objaśnieniami F. Hoesicka, nakładem Księgarni F. Hoesicka, Warszawa 1924. http://pl.wikisource.org/wiki/Pisma_T._III_%28Adam_Asnyk%29/ Wiersz Pozytywizm Liryka Wśród przełomu text 0.3 http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/3314.jpg Past & Present, futureshape@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/3314 Adam Asnyk Wśród przełomu Na niebie odblask łun ognistych płonie/ I ciemne noce opromienia krwawo,/ Skrwawione widma wyciągają dłonie,/ W poświcie wichru lecą z mgieł kurzawą,/ Powietrze jęków wypełniając wrzawą;/ Nad krwią przelaną, która świeżo dymi/ Z ciemności kształt się wynurza olbrzymi... Coraz wyraźniej z cieniu się wychyla,/ Jak geniusz wschodnich powieści złowrogi,/ Jak nowy Xerxes lub nowy Atyla,/ Na tle czerwonem mordów i pożogi/ Z wozu swym mieczem w świat zakreśla drogi,/ A wysyłając hordy swe na rzezie,/ Łańcuchy światu w podarunku wiezie. Wyciąga rękę, a ta dłoń straszliwa/ Po coraz nowe sięga wciąż zabory,/ Na bój śmiertelny ludzki ród wyzywa,/ Ten ród leniwy, rozbity i chory,/ Co do podziemnej chce się ukryć nory,/ Byle choć jedną przedłużyć godziną/ Ten żywot zbiegów, co bez walki giną. Ale napróżno w strachu się poniża,/ Czyha nań hańba, niewola, zatrata,/ Rydwan zwycięzcy powoli się zbliża/ I piersi ofiar dyszących przygniata;/ Coraz to groźniej tocząc się wśród świata,/ W dziejach ludzkości robi nowy przełom,/ I ku straszliwym popycha ją dziełom. Próżno się cofa i wzdryga i chowa:/ W obronie życia musi dobyć miecze;/ Mszcząc przeszłe winy Nemezis dziejowa/ Strwożone ludy już za włosy wlecze,/ A wszystkie prawa boskie i człowiecze/ Padają w gruzy, więc iść naprzód muszą/ Zabijać ręką... i myślą... i duszą... Kości rzucone! już się losy ważą,/ Losy narodów na wypadków szali,/ I przyszłość świata z zasłoniętą twarzą;/ Nieznane bóstwo na ognistej fali/ Pośród rozruchu posuwa się dalej.../ A przeszłość smutna, miesięczna i blada/ Topnieje przed nią i w ciemność zapada. Świat dawny tonie w legendowym mroku/ Z całą rozwianą swoich marzeń tęczą,/ Jak księżyc w czarnym nurza się obłoku/ Pokryty siecią srebrnej mgły pajęczą,/ I tylko po nim smutne skargi dźwięczą,/ I tylko jeszcze jasność po nim błyska,/ Co czarodziejsko oświetla zwaliska. Na widnokręgu gasnących pokoleń/ Snują się jeszcze idealne mary;/ Brzmią dotąd hasła duchowych wyzwoleń,/ Hymny poświęceń, braterstwa i wiary;/ Jeszcze gdzieniegdzie jaki rycerz stary/ Nad głową wznosi sztandar swój niezłomnie,/ I na wyłomie ginie bezpotomnie!... Jeszcze gdzieniegdzie jaki sługa boży/ Chwałę zmartwychwstań głosi z nad mogiły,/ W blask się wpatrując zachodzącej zorzy;/ Ale już nowe, rozkiełznane siły/ Światła niebiańskich widzeń pogasiły,/ I nad mdlejącem dziś królestwem ducha/ Noc się rozszerza, ponura i głucha. W zaćmieniu ducha, w dzikich żądz zamęcie,/ Pod tajemniczą ciemności zasłoną,/ Nastaje nowych żywotów poczęcie,/ Co rozdzierają macierzyńskie łono,/ By mieć narodzin chwilę przyspieszoną,/ I prędzej zgarnąć po przeszłości spadek,/ I szereg ciemnych rozwiązać zagadek. Tak więc ludzkością wstrząsają do głębi/ Męki, konania i bóle porodu,/ Rój nowych tworów wichrzy się i kłębi:/ Zrodzone z matki nędzy, z ojca głodu/ Straszliwe widmo dźwiga się ze spodu,/ I gdzie zwycięzców dojrzy przy biesiadzie,/ Dłoń im kościstą na ramieniu kładzie. Gość nieproszony wciska się do koła,/ Płosząc pijane zdobywców zachwyty:/ «Zróbcie mi miejsce», grzmiącym głosem woła,/ «Wy macie sławę, wielkość i zaszczyty,/ Wy ucztujecie, a jam nie jest syty!/ Dajcie mi zaraz waszą część grabieży:/ Wszystko, co macie, do mnie dziś należy!... Co? wy własności chcecie być stróżami,/ Wy mi mówicie, że ja prawo gwałcę!/ Siła przed prawem! nauczacie sami,/ Ta sama słuszność w mieczu, co i w pałce.../ Ja waszą mądrość rozwijam i kształcę,/ I chcę mieć przystęp do uczty swobodny,/ Bo jestem silny... i chciwy... i głodny!» Ten krzyk podziemne powtarzają chóry,/ I po przepaściach huczy wciąż wymownie;/ Tłum barbarzyńców dźwiga się ponury/ I gwałtem wkracza na świata widownię,/ Wstrząsając w ręku zapalone głownie,/ Aby ślad swego pochodu na ziemi,/ Ogniami zaraz znaczyć czerwonemi. Na przedzie biegnie nagiem świecąc ciałem/ Nawpół bogini, nawpół zalotnica,/ Bachantka wiedza, dzikim tchnąca szałem;/ W bezwstydny uśmiech przystroiwszy lica,/ Tłumów namiętne pragnienia podsyca,/ I wiodąc naprzód zbuntowane zgraje/ Nowe swym uczniom przykazania daje: «Precz z marzeniami dziecinnego wieku,/ Co ponad ziemskie wzlatują wybrzeża!/ Precz z urojonem anielstwem w człowieku!/ Górą konieczność, co losy odmierza/ Wedle sił, zachceń, i zmyślności zwierza!/ Precz z ideałem! dziś przewodzą światom/ Bóg ślepej woli... bóg chaos... bóg atom!... W imię tej trójcy, w imię tej nicości,/ Która jak Saturn pożera swe plemię.../ Idźcie rozdzierać matczyne wnętrzności!/ Pługiem zniszczenia idźcie zorać ziemię!/ Zrzućcie z swych ramion obowiązków brzemię,/ Stargajcie więzy przesądów dziejowe,/ I burzcie starą społeczeństw budowę!... Kościół, ojczyzna, własność i rodzina,/ Niech wszystko znika w wezbranej powodzi:/ Niech ginie wielkość, zasługa i wina/ Dawny dzień minął, nowy już nadchodzi!/ Wy go zwiastujcie, wyzwoleńcy młodzi,/ I zamieniajcie świat cały w pustynię,/ By nowe życie wzeszło na ruinie!... Niech runie gmach ten społecznej obłudy,/ Chytrych kramarzy podpierany dłonią,/ Co blichtrem swobód wyzyskując ludy/ Własnego tylko samolubstwa bronią,/ I wietrzą zdobycz, i sięgają po nią.../ A gdy w niej szpony zatapiają sępie,/ Prawią o cnocie, sumieniu, postępie!... Dość tej komedyi harmonii i zgody!/ Którą świat bawią wolności fałszerze,/ Gdy uciśnione sprzedają narody,/ I wchodzą w tajne z bezprawiem przymierze!.../ Dość hipokryzyi, co porządku strzeże,/ A wobec gwałtu korzy się i płaszczy,/ Ofiarom zionąc przekleństwa z swej paszczy!... Precz z ową maską moralnego ładu,/ Co twarz rozpusty pokrywa skalaną;/ Precz z marzycielstwem nikczemnego gadu,/ Co kwiaty uczuć brudzi swoją pianą:/ Niechaj do walki z nagą piersią staną,/ Ludzie i czyny, myśli i uczucia,/ I mierzą głębię własnego zepsucia!... Potrzeba formę rozkruszyć przeżytą,/ Gdy się w niej brudne robactwo zasklepi,/ I strumień życia w nowe pchnąć koryto,/ Gdzie będzie płynął i silniej i lepiej.../ Więc śmiało naprzód, wykonawcy ślepi!/ Bezwiednych potęg, co w ciemnościach drzemią,/ Burzcie kształt dawny i równajcie z ziemią!...»