Antoniewicz, Karol Bołoz Bielany Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Poemat Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org/). Redakcję techniczną wykonała Agnieszka Dąbrowska, natomiast korektę utworu ze źródłem wikiskrybowie w ramach projektu Wikiźródła. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/bielany http://pl.wikisource.org/wiki/Bielany_%281829%29 Karol Antoniewicz, Bielany, drukiem Józefa Schnaydera, Lwów 1829. Domena publiczna - Karol Antoniewicz zm. 1852 1923 xml text text 2014-06-05 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/6989946990_2a438365f6_k.jpg Warsaw-Tulips, Poland, Alberto Carrasco Casado, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/3418 0.3 Poezja DCA QR Informacja o dokonanych zmianach I. Poprawiono błędy źródła, np.: mysłi > myśli , szemrząć > szemrząc; własnym gaśnie ogniu > w własnym gaśnie ogniu. II. Wprowadzono uwspółcześnienia w następującym zakresie: Zmiany leksykalne, w tym ortograficzne, np.: ścieszka > ścieżka, góre > górę, chmure > chmurę, gróm > grom, tem > tym, śiecie > siecie, niegdys > niegdyś, kruszganki > krużganki, próźno > próżno, Xiężyc > Księżyc, rozkasz > rozkaż, podnioslszy > podniósłszy, dzwónek > dzwonek, kolepki > kolebki. Pisownia małą/wielką literą, np.: Oceanie > oceanie, Księżyc > księżyc, Krzyż > krzyż, Kościół > kościół , Rycerze > rycerze. Pisownia łączna/rozdzielna, np.: nie zdolny > niezdolny, do koła > dokoła, wgłębi > w głębi, w spomnienie > wspomnienie, wpuszczy > w puszczy. Pisownia joty, np.: swoie > swoje, ięcząc > jęcząc, stoię > stoję, stawiaiąc > stawiając, iego > jego, rzucaią > rzucają, iasny > jasny, roziątrza > rozjątrza. Udźwięcznienia/ubezdźwięcznienia, np.: rosniesli > roznieśli, znaleść > znaleźć, s > z. Fleksja, np.: srebrnem > srebrnym. Nie zastosowano modernizacji pisowni wielką literą w miejscach, gdzie zapis dyktowany jest kryteriami emocjonalnymi. Inne zmiany: z zołkłe > zżółkłe, 1. Listopada 1828. > 1 listopada 1828 Interpunkcja w wielu miejscach (z pominięciem miejsc z zapisem emocjonalnym) została uwspółcześniona zgodnie z obowiązującymi zasadami. Karol Bołoz Antoniewicz Bielany Na dochód towarzystwa dobroczynności Krakowskiego. Natura, ŚwiątyniaDokąd ta ścieżka kręto wiedzie w górę? / Pomiędzy skały i gęste krzewiny / Noc szaty swoje zasłała szeroko; / Tu na zachodzie wiatr usunął chmurę, / Kulę ognistą łzawe żegna oko, / A tam na wschodzie mkną w obłok ruiny; / RzekaGdzie czystym nurtem, jęcząc, Wisła płynie, / Stoję nad Wisłą --- a myśl w myśli ginie --- / Czy w twej świątyni stanąłem, naturo? / Wiecznego spoczynku tuż przybytek święty, / Pytam was, drzewa, pytam ciebie, góro, / Pytam was, gwiazdy, lampy głuchej nocy, / Czy chcecie łudzić słaby wzrok pielgrzyma, / Stawiając szczęścia rozkoszne obrazy, / By grom tym straszniej przed jego oczyma / Uderzył w dęby, pogruchotał głazy? / Mówcie, na próżno, głos wydać niezdolny / I ten głaz zimny, i wietrzyk swawolny, / I nurt, choć jęcząc, burza go poruszy; / I gwiazdy milczą, lecz mówią do duszy; / Głos się o skały na próżno nie łamie, / CiszaGdy wszystko milczy, ach, wszystko przemawia / I gwiazda z gwiazdą, nurt z nurtem rozmawia --- --- / Jakież malowne widoki dokoła! / Tu z wzgórków trzoda powraca wesoła, / Tam rybak sieciesiecie (daw. forma) --- dziś: sieci. zaciągnął do łodzi, / I piosnkę nucąc, spokojnie odchodzi; / A tam, gdzie pasmo dzikich skał się wije, / Wśród mglistej powłoki stary gmach się kryje; / Widzisz te baszty, te mury, te wieże, / Rycerz, Wspomnienia, Historia, RuinyTo Zamek TenczyńskiZamek Tenczyn --- ruiny zamku leżącego w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, włączonego w XIV wieku do kazimierzowskiego systemu tzw. Orlich Gniazd, położonego we wsi Rudno w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w odległości 24 km na zachód od Krakowa. Ruiny zamku stoją na dawnym stożku wulkanicznym, będącym najwyższym wzniesieniem Garbu Tenczyńskiego. --- tam niegdyś rycerze/ Za Boga i wiarę --- krwawy bój toczyli, / A gdy szczęk broni zamilkł w nocnej chwili, / Trubadurtrubadur --- wędrowny śpiewak, poeta (postać szczególnie istotna w kulturze średniowiecznej Europy), twórca poezji dworskiej, romansów i pieśni opiewających rycerskie czyny. wierny, u nóg swej kochanki, / Po krwawym boju, krwawe składał wianki! / W sklepionych salach, gdzie teraz przez szpary / Księżyc bladawym promieniem przebija, / Złociste niegdyś dzwonili puchary --- / I ten czas minął! --- jak wszystko przemija, / Ruiny, PrzemijanieA gdy zniszczenia godzina wybije, / Burza w grobowych tylko gruzach wyje! / Przeszłość i przyszłość w łudzącej kolei/ Gasi i gwiazdę roznieca nadziei! --- --- / Lecz idę dalej, gdzie węższa drożynadrożyna --- tutaj: mała droga; dróżka., / Gęstsze zarośla i krzaki przecina. / Rzadkie już w piasku wiatr zasunął ślady; / Księżyc mi tylko towarzyszy blady; / Gdy do wierzchołka zbliżałem się góry, / Ujrzałem ciemne, w głębi lasu, mury, / A tam gdzie zżółkłe cień rzucają buki, / Wieże kościoła i posępne łuki, / I wzniosłe krzyże, i ciemne krużganki, / Bramy warowne --- gdy u bramy dzwonię, / Ujrzałem furtkę ukrytą na stronie! --- ---/ Ten szelest liścia i ten szmer strumyka, / Jak słodkim głosem przemawia do duszy, / Gdzież jestem? domek --- domek pustelnika, / Cicho! --- głos jakiś obił się o uszy; / Zapukam, spytam, może ktoś odpowie; --- --- / Nad drzwiami napis --- przy drzwiach krzyż zwieszony, / I obraz, lampa pod obrazem świeci, / Pukam na próżno --- ale z drugiej strony, / Także domeczek i drugi, i trzeci, / Przed każdym domkiem ogródeczek mały; / Pędzi latorośl między twarde skały, / Na boku woda mruczy przezroczysta, / Środkiem wiedzie ulica cienista; / Pomiędzy drzewa i zwiędniałe kwiaty; / Ujrzałem białe pustelnika szaty; / Schyloną głową i z spuszczonym okiem, / Poważnym ku mnie przystępuje krokiem, / Wita --- chce odejść --- ciekawością zdjęty, / «Gdzież jestem?» pytam, «powiedz, ojcze święty»; / Ta wdzięczna cisza, to głuche milczenie, / Te gwiazdy, kwiaty, fale, drzewa, cienie, / I czarujące dokoła widoki, / Ten księżyc jasny pomiędzy obłoki, / W słodkich marzeniach myśli myślą gonię! / Starzec z uśmiechem ścisnął moje dłonie; / «Gdy cała natura już spokojnie drzymiedrzymać --- dziś popr.: drzemać., / Usiądź tu ze mną w tej cieni, pielgrzymie, / Może to słodkie spełznie omamienie, / Lecz słodsze w sercu zostanie wspomnienie!» Góra, co Wisła oblewa dokoła, / Co pod obłoki wznosząc grzbiet swój dumny, / Dźwiga stuletnie natury kolumny, / Co w biegu chmurę zatrzymać wydoła, / Góry SrebrnejSrebrna Góra (317 m n.p.m.) --- czwarte pod względem wysokości wzgórze zrębu Pasma Sowińca na terenie Lasu Wolskiego w Krakowie. Na jego stromych, południowych stokach znajduje się rezerwat przyrody Bielańskie Skałki, a na szczycie wzgórza klasztor kamedułów i Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Na południowych i południowo-zachodnich stokach Srebrnej Góry, po obu stronach alei Wędrowników, u podnóża klasztoru kamedułów, znajduje się druga co do wielkości w Polsce winnica. przebrała nazwisko! / Mieszkańców pustyni samotne siedlisko, / To są Bielany! --- --- Minęliminęli (...) wieki --- dziś popr.: minęły wieki. już wieki, / Gdy śmierć RomualdaRomuald z Camaldoli (ok. 950--1027) --- włoski mnich, założyciel zakonu kamedułów, opat, święty Kościoła katolickiego. zawarła powieki, / Minęli wieki, jak święte popioły, / Burzliwe w puszczy roznieśli żywioły; / Lecz ten duch wzniosły nie opuścił ziemi, / Za wzór późniejsze obrało go plemię, / Uczniów, co w sercu kryjąc klejnot drogi/ Radośnie rodzinne porzucali progi; / I dziś niejeden jeszcze z świata znika, / I życie w puszczy wiedzie pustelnika! / Burzą zdradliwą po morzu miotany, / Chcesz port pewny znaleźć? --- uchodź na Bielany! --- --- / Dzień schodzi za dniem w jednostajnym kole, / Łzy nie wyciska, nie rozjątrza bolenie rozjątrza bole --- nie rozjątrza bólów., / Echo o jednej trącone godzinie, / Przerywa ciszę i po skałach ginie, / Tęczą nadziei, niebieskie sklepienie, / Tam nieraz serca wznosi się westchnienie, / Oko na jasnym spoczywa błękicie, / Gdzie wiara wieczne zapowiada życie! / I dla mnie wkrótce jęknie dzwon grobowy! --- --- ---/ Panie, ty rozkaż, ja zawsze gotowy; / Niech się me oczy powleką zasłoną, / Niechaj mnie w zimne spuszczą ziemi łono, / Dusza się wzbije do ciebie, o Boże, / Tam niebieskiego, błyśnie życia zorzebłyśnie (...) zorze --- dziś: błyśnie zorza., / Tam --- chciał dalej mówić, lecz podniósłszy oko, / Łzą lice skropił --- i westchnął głęboko, / Milczał, z nim wszystko milczało wokoło, / Gdy cichym głosem nachyliwszy czoło/ Modlić się począł: «Serce me wznoszę do ciebie, o Panie!/ Jak ty rozrządzisz, tak niechaj się stanie,/ Ty wiesz najlepiej, czego mi potrzeba,/ Lecz niechaj serce w miłości ku tobie/ Nigdy nie stygnie, a cokolwiek zrobię,/ Niechaj cię myśl ma widzi ciągle w niebie!/ Kto w tobie nadzieje pokłada jedynie,/ Ten tu nie zbłądzi, wiecznie nie zaginie,/ Choć potok życia burzliwie odpłynie,/ Z nowym się życiem nowy byt rozwinie.» Blade ognie gwiazda roni, / Północ już wybiła z wieży, / Srebrnym brzmieniem dzwonek dzwoni, / Woła braci do pacierzy; / Tam gdzie domek pustelnika, / Gęsty drzew otacza wianek, / Mignął się blady kaganek; / Wśród drzew cieni --- świeci, znika, / Tu zabłysnął, tam się kryje, / Jak w błękicie skra się wije, / Bo gdy zabrzmiał dzwon w kościele, / Każdy ojciec rzuca cele, / A różaniec wziąwszy w dłonie, / W świętym przystępuje gronie; / Księżyc spod ciemnej wysunął się chmury, / Nad wieże kościoła roztoczył swe koło, / Już pustelnicy w święte wchodzą mury, / Przed znakiem krzyża uchylają czoło, / Bramy otwarte, a na drzwiach świątyni, / Widać dwóch starców, mieszkańców pustyni, / Księgę trzymają ustaw Romualda; / Dalej przy bramie stoją dwaj rycerze, / Z głazu wykute kamienne pancerze/ Kryją te piersi, gdzie serce nie bije, / Kamień się został, popiół ziemia kryje; / A księżyc w lśniącej nie łamie się stali: --- --- / Lampa w przysionku kościoła się pali, / Z spuszczonym okiem, / Powolnym krokiem, / Szeregiem długim, / Jeden za drugim, / Po zimnym marmurze, / Wstępują dalidali --- zapewne: ,,daléj" (w daw. formie, z tzw. e pochylonym) w zapisie fonetycznym., / A na sklepieniu/ Lampa się pali, / Gdzie obraz Pana, / Tam gną kolana, / I już dokoła/ Zasiedli w chórze. / Modły cichym szemrząc głosem; --- ---/ Lampa rzuca blask ukosem, / Płomyk się wije między nocne cienianocne cienia --- dziś: nocne cienie.; / Posępna cisza --- gorące westchnienia, / Jęki miłosne i głosy żałoby, / Już się o zimne odbili sklepienia, / Ponad milczące unosząc się groby! / Modlą się --- Boga wzywają pomocy, / Łzy ronią miłości --- z głębi serca płyną, / Wsiąknie je marmur, w niebie nie zaginą, / Anioł je zliczył, co zliczył westchnienia, / Miłości łzy w kielich spłynęły zbawienia. Dzwonek zadzwonił o ściany z marmuru/ Potrącił echa, jęcząc przerwał ciszę, / Już ciche modły dochodzą mnie z chóru, / Tu gdzie się w myślach wątły duch kołysze, / Z głosami ojców łączę me pacierze, / Wszak i ja kocham, ja żyję, ja wierzę, / Wszak i ja żyję --- cóż życie bez wiary? / Obraz świataKtóż tę zagadkę rozwiązać jest w stanie, / Życie --- noc ciemna --- grób wieczne mieszkania! / Śmierć --- moc nieznana --- wszystko w nicość zmienia! / Więc ten na próżno niósł cnocie ofiary, / A głos, co z głębi wydobył się duszy, / Te zimne nieba sklepienia nie wzruszy, / Cnota nagrody, zbrodnia nie masz kary? / Kuszenie, Pająk, WiaraStój! nad przepaścią niech się duch nie błąka, / Te, co niewiara zastawia ci sidła, / Przerwij jak tkankę słabego pająka; / Rozpędź te zgubne, zwodnicze, mamidła; --- ---/ Wszak się wysmukłe w górę pną topole, / A bluszcz, zimnego chwyciwszy się łona,/ Zwiędłe po skałach wyciąga ramiona, / Masz myśl jedynie błąkać się po dole? / Niechaj się wzbija polotem sokoła, / Niechaj po ziemi już dłużej nie błądzi, / Prawda, RozumGdzie się myśl chwieje, tam niech duch rozsądzi! / Od kolebki do grobu, długa, ciemna droga, / Cóż dostrzec łzawa wydoła źrenica? / Chcesz myśl natężyć, ach, myśl tak uboga, / I nieodkryta życia tajemnica! / Za prawdą gonisz, chcesz ją ująć w dłonie, / Zaćmi cię jasna prawdy łyskawica, / Ty do niej drżące wyciągasz ramiona, / Ty ją do twego chcesz przycisnąć łona, / Ale to widmo, w własnym gaśnie ogniu! / Jak kropla wody w oceanie tonie, / Jak się w powietrzu gubią kwiatów wonie; ---/ Lecz czemuż szukać tu ulgę boleści, / Wszakże jest niebo, wszakże Bóg na niebie, / Wszakże jest wieczność --- dusza wiecznie żyje; --- --- --- --- / Niech się w marzeniach wątła myśl nie wije, / Prawda, WiaraBo tutaj myślom Bóg stawił granice, / Niechaj tu słabe zamkną się źrenice, / Zasłona wiary --- wieczne prawdy kryje! 1 listopada 1828