Kasprowicz, Jan Akordy jesienne Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/akordy-jesienne http://polona.pl/item/494421/3/ Jan Kasprowicz, Krzak dzikiej róży, Towarzystwo Wydawnicze, Lwów 1898 Domena publiczna - Jan Kasprowicz zm. 1926 1997 xml text text 2008-12-11 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/423.jpg crayn'tree, mariaaantonina@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/423 DCA Jan Kasprowicz Akordy jesienne I Jesień, Wiatr, Księżyc, Noc, Obraz świataWiatr w pożółkłych huczy drzewach ---/ niebo pełne czarnych chmur,/ A z ich kłębów kotłujących/ księżycowy, martwy blask/ Spłynie czasem ponad ziemię,/ co spoczywa niby twór,/ Ulepiony z mgieł i błota,/ od promiennych z dala łask. Kondycja ludzka, Samotnik, Rycerz, PtakNieodrodne dziecko ziemi,/ jej słabości nikły wzór,/ Sam się wlokę, jak ów rycerz,/ gdy mu wzięto tarcz i kask/ W jakimś strasznym, ciężkim boju ---/ lub jak ptak, odarty z piór,/ Tak się wlokę, ogłuszony,/ w tej wichury szum i trzask. Ziemia, Obraz świata, Cierpienie, LosKtoś mi szepce --- widać, jakiś/ odrętwieniu wrogi duch ---,/ Że ta ziemia pierś podnosi/ i że jęczy na swój los ---/ Nic nie widzę! --- nic nie słyszę!/ na to--m stracił wzrok i słuch. Jesień, Wiatr, KsiężycTylko zmilknie wichr na chwilę,/ księżyc chmur rozpędzi tłok,/ Wówczas jakbym pierś tę widział/ i rzęrzący słyszał głos ---/ I przeklinam wichr i księżyc,/ żem miał znowu słuch i wzrok. II Natura, Praca, Walka, SamotnikCóż, że jestem dziś samotny,/ jak smagany wichrem głóg?/ Cóż, że barwną swą koronę/ pośród zimnych tracę burz?/ Wszak naturze, matce wielkiej,/ zaciągnięty--m spłacił dług ---/ I jam z pola wszak nie schodził,/ jak leniwiec albo tchórz! Niech mi syczy głos zawistny:/ więdniejące liście złóż!/ Niech odpycha mnie od siebie/ znikczemniałe plemię sług!/ I jam rzucił plonneplonne --- dające plon. ziarna,/ z których wzrosną pęki zbóż,/ By wzbogacić człowieczeństwa/ ten otwarty, wielki brógbróg --- zadaszenie oparte na czterech słupkach, służące do ochrony przed deszczem składowanych zbiorów, siana etc.! Jesień, WiatrSzalej, wichrze! zrywaj liście!/ mieć śnieżycą! dżdżami pluj:/ Siecz po skroni! włos rozwiewaj!/ aż do ziemi krzyże gnij!/ Płaszcz potargaj na łachmany,/ z rąk podróżny wytrąć kij! Kondycja ludzkaMogę stanąć, jak wylękły,/ mogę jęknąć na ten znój,/ Mogę skrzepłą krwią rozpaczy/ o niebieski rzucić skłon,/ Lecz tej dumy mi nie wydrze/ twój, szalony wichrze, gongon --- neol. rzeczownik utworzony od czasownika: gonić, synonim wyrazu: pęd.! III Kondycja ludzka, Wąż, ZwierzętaPełzam nieraz, jak gadzina,/ śród bagnistych skryta łąk,/ Jak potulne bydlę w jarzmie,/ tak swój twardy zginam kark!/ Nie śmiem wichrom spojrzeć w oczy,/ nie śmiem wznieść ku chmurze rąk/ I światłości niszczycielce/ cisnąć groźby z spiekłych warg. Artysta, Poeta, SztukaNieraz patrząc, jak o skarby,/ które pośród krwawych mąk/ Zdobył wielki duch ludzkości,/ czerńczerń --- tłum, motłoch. szachrajski wiedzie targ,/ Ledwie wzgardę mam na ustach,/ ledwie słowo, godne ksiąg./ Zniewieściałych trubadurówtrubadur --- wędrowny śpiewak, poeta (postać szczególnie istotna w kulturze średniowiecznej Europy), twórca poezji dworskiej, romansów i pieśni opiewających rycerskie czyny.,/ ledwie łzawe krople skarg. Nieraz --- duszo, nie kłam sobie!/ tych złowróżbnych słuchaj tchnień,/ Wiatr jesienny ci urąga!/ do swej dawnej mocy wróć!/ Nie wystarczy, coś posiała/ za ubiegłych, wiernych lat... Zwiędnij, duszo! lub łzy swoje/ na płomienne gromy zmień,/ Skargi przemień w błyskawice/ i z wyżyny swojej rzuć/ W to roisko karlich płazów,/ plugawiących boży świat. IV MłodośćW blaskach świtu duch młodości/ zza jesiennych mgławic wstał ---/ Idzie ku mnie z łąk zapachem,/ z barwą kwiatów, z szumem drzew;/ Fale żyta płyną za nim,/ niby setnej rzeki wałwał --- tu: fala.,/ Świeże bruzdy w ślad się dymią,/ skowrończany strzela śpiew. OdwagaIdzie ku mnie, jakby wiatru/ marcowego dmący zew ---/ Z nadziejami idzie ku mnie,/ które z łona sennych ciał/ Zapragnęły w lwim porywie/ wlać herosów wrzącą krew,/ Tuktuk --- reginalizm poznański: szpik kostny. bajecznych waligórówWaligóra --- olbrzym znany z baśniowych opowieści. Mógł unosić lub wywracać góry, stąd jego nazwa.,/ zaród zwycięstw, zaród chwał! Artysta, Poeta, PracaIdzie --- w drodze kształt swój zmienia:/ ApollinaApollo --- bóg w mit. gr., opiekun sztuk pięknych. gładką skroń/ Na pochmurne zmienia czoło,/ pełne krwią nabiegłych żył,/ Lutnię zmienia w pług żelazny,/ na siermięgę chitonchiton --- rodzaj sukni bez rękawów noszonej w starożytnej Grecji. muz... Idzie --- idzie --- na globusie/ zolbrzymiałą kładzie dłoń,/ Świat wywraca w jego osiach,/ wielkie morza w dżdżysty pył,/ Wielkie góry ziemiowładne/ w piargpiarg --- drobne okruchy skał, żwir, małe kamienie najczęściej usypane u podnóża gór. roztrąca, w marny gruz. V Młodość, SenŚnie młodości! przez szarugi,/ przez bijący w oczy śnieg/ Skrzydłem wiary prułeś przestwór,/ który nie znał, co to kres:/ U piór twoich tłum niejeden/ i nie jeden zawisł wiek,/ Gad niejeden cię owinął/ i niejeden warknął pies. Krew, ŁzyCzym był tobie płacz najdroższych?/ czym szyderczy śmiech i stek/ Ośliniałychośliniałych --- oślinionych. klątw motłochu?/ Czym był tobie bóg czy bies?/ Mknąłeś, groble rwąc i mosty,/ parłeś z hukiem górskich rzek/ Wrzała moc w twej rajskiej krasie,/ boś był z ludu krwi i łez... Rozczarowanie, ŚwiętyŚnie młodości! wracasz znowu?/ Ha! wyrzuty płyną--ć z ust?/ Poorane masz oblicze?/ z czoła ścieka zimny pot?/ Stój... WeronikWeronik --- użyto tu na zasadzie ,,poetyckiej licencji" (licentia poetica) liczby mnogiej; w aluzji tej chodzi o świętą Weronikę, która podała niosącemu krzyż Jezusowi chustę do otarcia twarzy; na chuście odbiło się jego oblicze. daj mi łaskę,/ zmień mą duszę w szmat ich chust --- Chłop, Krew, ŁzyZostaw ślady swego lica!.../ Wszakże w mgle jesiennych dni/ Nie straciła swego blasku,/ mimo wichrów, mimo słot,/ Matka twoja, duma święta,/ żem jest z ludu łez i krwi. VI Wiatr, GróbDmij wichuro! Z zwiędłych koron/ te cmentarne drzewa łuszcz/ I w szalonej mieć zawiści/ coraz wyżej na mój grób!/ Dmij, wichuro! strzaskaj płytę,/ nieśmiertelny połam bluszcz,/ Nasyp z gliny zrównaj z ścieżką/ dla zawziętych, marnych stóp. DrzewoZ korzeniami wyrwij jodłę,/ przeniesioną z gęstych puszcz,/ Próchniejące kości roznieś ---/ suche kości to twój łup,/ Lecz nic więcej! Praca, SławaTen, co sycił/ moją pieśń, żywotny tłuszcz/ Wsiąkł już w rolę, już z nią zawarł/ niezniszczalny, wieczny ślub. Dmij wichuro! dmij bez miary!/ Widzisz, jak się spełnia cud?/ Rój żniwiarzy zbiera plony,/ co wyrosły z moich dum!/ Przygłuszyłeś moje imię ---/ pamięć w ciemną--ś strącił noc, KrewA mych zwątpień, mych zachwytów/ niedaremny wszak był trud ---/ Kłosom z moich ziarn powstałym/ błogosławi boży tłum:/ W mych zwątpieniach, w mych zachwytach/ była jego krew i moc. VII Artysta, Poeta, Sługa, PochlebstwoTrubadurem być? u pańskich ---/ u bankierskich stawać bram?/ W duszy, którą Bóg wykąpał/ w swych płomieniach, gasić wstyd/ Za trzos złota? za kwiat róży/ z białej ręki strojnych dam,/ Od gorących łon odpięty?/ Za lokajów miękki byt? KrewCo? w pochlebstwa płynne rytmy/ krew serdeczną zmieniać nam?/ Łaskotliwie piać ballady?/ baczyć trwożnie, aby zgrzyt/ Z rozstrojonych oburzeniem/ harf nie trysnął? aby kłam/ Mógł zasypiać w ciepłych łożach,/ syt rozkoszy, chleba syt? Konflikt wewnętrzny, FałszTrubadurem być? wysławiać/ głębie życia, gdzie jest cieśń/ Zgniłych grobów? wielbić orły,/ gdzie się puszy ciężki paw?/ U drzwi skarbców spustoszałych/ stawiać uczuć swoich straż? Nie! rozpusty nie podniesie/ ku miłości nasza pieśń!/ Nie! bezprawiu nie da szali/ sprawiedliwych, boskich praw/ Nie! obłudy nie przystroi/ w szczerej wiary słodką twarz VIII Sztuka, PoezjaPieśni nasza! niespożyta,/ chociaż co dzień w śmierci toń/ Spycha ciebie ród grabarzy,/ boś ich fałszom groźna wciąż:/ Wielorybem płyń po morzach,/ po rozłogach chartem goń,/ A sokołem po niebiosach,/ patrząc w słońce, mknij i krąż! A zaklęta w ludzką postać,/ przyłóż ucho --- przyłóż skroń/ Do wnętrz ziemi wulkanicznych/ i gotowa bądź, jak mąż,/ Który nie chce przyjść za późno.../ Z wichurami razem dzwoń,/ Łkania burzy, bicie gromów/ w jeden głośny akord wiąż... SenPrzejdź pielgrzymem świat ten cały:/ w owych mrocznych izbach gość,/ Gdzie nędzarze z nóg lecący/ mają jeszcze siły dość,/ By o głodzie i o chłodzie/ błogosławić dziwnym snom, Co im wróżą sytość, ciepło/ i szeroki światła smug.../ A gdy losy cię zawiodą,/ pieśni, w złotych cielców dom,/ Posadami jego wstrząśnij/ i spiesz dalej śród swych dróg. IX Cóż, że będzie ci złorzeczył/ zleniwiałych zwarty huf,/ Gdy go z sytej zbudzisz ciszy,/ rzucisz kamień w jego muł?/ Pies, Pan, SługaCóż, że szczeknie poza tobą/ rozkiełzanych sfora psów,/ Które w obróż pozłocistą/ wypasiony pan ich skuł? Które z smyczy swojej puszcza,/ gdy wyprawić trzeba łów/ Na zwierzynę, szlachetniejszą/ od tych wieszczów płaskich czół/ Od pismaków ciasnej piersi,/ lecz mającej dosyć tchów,/ By bezcześcić ołtarz święty/ za magnacki, hojny stół? Ty spiesz dalej, pieśni nowa ---/ w ślad melodii własnych spiesz!/ Tylko gdy się zbyt rozjuszy/ bezkarnością śmiały zwierz/ I twym śnieżnym płaszczem szarpnie,/ stań i okiem, gdzie się skrzą Groźne ognie dni idących,/ napastliwych wrogów zmierz:/ Nie potrzeba rąk podnosić,/ wołać jej: A milcz! A leż!/ Stchórzy zgraja i z skowytem/ lizać będzie stopę twą. X Pieśni nasza! smętno tobie/ i samotno? czujesz ból,/ Że ukochan przez cię człowiek/ nie chce słuchać twoich grań?/ Że ten świat, co od wielbiących/ twoją moc, jak pszczeli ul/ Tak się roił, dziś jest pusty?/ O nie zważaj, pieśni, nań! Natura, Przyroda nieożywionaGraj obłokom, lasom szumnym,/ trawom, zbożom naszych pól/ Jak tęsknica, owinięta/ w pajęczyny wiewną tkań,/ Tym rozdrożnym jęcz zaroślom,/ do spróchniałych wierzb się tul,/ Zwierzaj żale swe ruczajom,/ na pradawnych kopcach stań. Tam słuchaczy znajdziesz chętnych,/ tam serdeczną znajdziesz brać,/ Która ciebie nie odepchnie:/ Jej, wzgardzona pieśni, graj,/ Na przestworza bezgraniczne/ szlijszlij --- ślij. swój głos, na tysiąc staj... Z niewidzialnych rajów przyjdą/ dusze piewców, dziś już snać/ Zapomnianych, i z radością/ witać będą w dźwięku twym/ ZmartwywstanieZmartwywstanie --- zmartwychwstanie. swych nadziei,/ zapowitych w nowy rym XI Kondycja ludzka, PrzemijanieMy --- przeżyci? My, jak kwiaty,/ które wczesny zwarzył mróz?/ My powiędłą mamy duszę/ śród zapadłych, ciasnych łon?/ A tak chwiejną, rozwichrzoną,/ jak korony białych brzóz,/ W które wicher z deszczem wali ?/ Wątły będzie jutro plon Naszej siejby?... Nie przeżyci!.../ CierpienieNaszą pierś rozpiera ból,/ Lecz w tym bólu nie wyczerpań,/ nie rozkładu mieszka jad:/ Życie drga w nim mocą mocy,/ co wśród smutnych idzie pól/ Chmurnie, groźnie i stanowczo,/ by stracony zdobyć świat. Idzie cicha... Nie dźwięk fanfar,/ nie tryumfów głośny wrzask/ Towarzyszy jej w tej drodze.../ Idzie skromna i na twarz/ Nie przywdziewa ni proroków,/ ni kapłanów dumnych mask. Idzie jako prosty żołnierz.../ w szarym płaszczu... Idzie w dal/ Niewstrzymana... bo iść musi,/ choć ma jęk za przednią straż,/ A za sobą melancholię/ i tęsknicę, cień i żal... XII Kondycja ludzkaPowiadają, że w nas nie ma/ tytanicznych owych tchnień,/ Wstrząsających granitami;/ że po świecie ten nasz duch,/ Nieświadomy celów swoich,/ błądzi dzisiaj, nikły cień/ Bohaterów, co w martwotę/ wprowadzali życia ruch. Któż to mówi? Dąb zielony!/ Nie! odarty z liścia pień!/ Robaczywy tłum, co w wrzaskach/ kankanowychkankan --- żywy, skoczny taniec wykonywany w kabaretach; zyskał wielką popularność w epoce fin de siecle. stracił słuch/ Na melodię hymnów wiecznych./ Tak opasły charcze leń,/ W którym --- patrzcie! --- nie mózg ludzki,/ lecz zwierzęcy myśli brzuch. Z ogniem świętym, tak, jak dawniej,/ idzie przez świat śpiewny lud;/ Tak, jak dawniej, w harfach swoich/ więzi krwawy błysk i grom,/ Tylko --- ZewsówZews --- Zeus, władca bogów w mit. gr. (taką pisownię jego imienia stosowano na przeł. XIX i XX w.; np. Wyspiański w Nocy listopadowej). nie spotyka./ Anioł, Raj, Gotycyzm, TrupOd promiennych raju wrót Nie odgania nas dziś anioł:/ w wieczystego szczęścia dom/ Drogę dzisiaj nam zagradza/ ścierw gnijących wstrętny wał ---/ Rzucać w niego piorun boży,/ dla potężnych stworzon skał?! XIII Poezja, SztukaMarny tłumie! zasłuchany/ w liczonego złota brzęk,/ Nie podniesiesz się do wyżyn,/ gdzie z melodią śpiewnych harf/ Druidyczny stanął szereg,/ niby żrzałychżrzały --- dojrzały. kłosów pęk,/ Ciężkich ziarnem, promieniących/ od złocistych słońca barw. BłotoTy wiesz o tem, żeś jak nędzarz,/ mimo trzosów, mimo szarf,/ Zawiązanych brylantami ---/ wstydu cię ogarnia lęk,/ Że nie wzbijesz się nad błoto,/ żeś jest na kształt owych larw,/ Co nie mają lotnych skrzydeł,/ więc poniżasz piewczy dźwięk, Rwący z sobą duchy w górę!.../ Czarodziejski, słodki ton/ O rozświetli jutrzni nowych,/ o rzeźwości nowych ros/ Dziś poniżasz, bo wiesz o tym,/ że w nich mroków twoich skon... Ty wiesz o tym, marny tłumie,/ że zza tajnych ducha bram,/ Jak z świątyni, i dziś jeszcze/ ten proroczy płynie głos,/ Co BaalomBaal --- kananejski bóg przyrody i płodności. koniec wróży,/ co roztrąca w pył ich kłam. XIV Głód, ZiemiaZiemio, droga rodzicielko!/ ukochałem zagon twój,/ Choć tak skąpym sypią ziarnem/ rzadkie kłosy twoich zbóż,/ Że głód wtargnął w nasze chaty,/ że w nich żółty zasiadł znój/ I wyblakłym patrzy okiem/ na stół pusty, w pustą krużkruż --- rodzaj dzbana; słowo niezwykle modne wśród artystów Młodej Polski.. Praca, SamobójstwoNieraz skrada się pokusa:/ porzuć, mówi, ciężki bój/ Na tym łanie bezpłodności,/ do spoczynku głowę złóż,/ Choćby nawet tym spoczynkiem/ grób był cichy... Dłonie skuj,/ By nie rwały się do pługa!/ Obok sennych zaśnij dusz! Obraz świata, Kondycja ludzka, SługaZiemio, matko najemników!/ Rodzisz plemię biednych sług,/ Których nędza twa upadla,/ przecież serce k'tobie lgnie,/ A źrenica trwożnie śledzi,/ czy nie idą lepsze dnie. Ziemio! ziemio! smutna ziemio!/ Snać opuścił cię sam Bóg,/ Lecz przeklęta myśl niech będzie,/ co by chciała szepnąć mnie,/ Abym zboczył choć na chwilę/ z twych żałości pełnych dróg! XV Wiatr, Koniec świata, Sąd, ŚmierćWstań, orkanieorkan --- silny wiatr towarzyszący burzy.! wstań, orkanie!/ Stutysięcznych głosem trąb/ Hucz na sądy bezlitośne!/ Próchna kości z grobów zbudź!/ Na dolinę Jozafata/ osłupiały pognaj kłąb/ Zmarłych wieków!... Krew, ŁzyPrzed godziną,/ która chmurnie idzie pruć Krwią zbarwioną toń przyszłości,/ niech ich cienie za tę krew/ Odpowiedzą jękiem, wyciem,/ zgrzytem, dreszczem, rzeką łez!/ Dies irae! dies illa!Dies irae! dies illa! (łac.) --- Ten dzień będzie dniem gniewu. Zob. So 1:15. Łacińska część liturgii kościoła rzymskokatolickiego wykorzystywana w mszach żałobnych. Jan Kasprowicz jest również autorem hymnu pod tytułem Dies irae./ świat się kruszy na twój zew!/ Wstań, orkanie! życie patrzy,/ jak się życia zbliża kres! Grzech, Zbrodnia, KaraZbrodnia zbrodnię urodziła,/ z grzechu powstał wielki grzech!/ Z iskier iskry się sypnęły/ i wybuchnął ogniem proch,/ Który wieki naznosiły/ w ten kazienny wieków lochkazienny... loch --- loch służący kaźni, czyli wykonaniu kary (najczęściej kary śmierci, połączonej z torturami).... Wstań, orkanie!... Łódź CharonaŁódź Charona --- w mit. gr. Charon przewoził swą łodzią dusze zmarłych przez Styks, rzekę oddzielającą świat żywych od Królestwa Podziemnego, w którym władał bóg Hades; za swą usługę Charon pobierał opłatę --- obola i z tego powodu Grecy starożytni swoich zmarłych wyposażali w tę monetę./ z burzą płynie! dziki śmiech/ U bram śmierci przyjął życie!/ W morzu krwi zatonął ląd!/ Wstań, orkanie! Za śmierć życia/ wieki pędź na straszny sąd! XVI Duch, WizjaOto dusza ma, jak więzień,/ wyswobodzon spoza krat,/ Rzuca pęta swe cielesne/ i w jesienny spieszy mrok/ Na obszary gdzieś dalekie,/ w lot przebiega cały świat,/ W lot ogarnia wsie i miasta,/ w jeden ciemny zbite tłok. Noc, Sen, Śmierć, TrupI tak błądząc w swej podróży,/ do poziomych zajrzy chat,/ To w pałacach górnych spocznie,/ to w zaułki zwróci krok:/ Noc uśpiła ich mieszkańców ---/ jakby spali już od lat,/ Jakby byli dziś podobni/ nie do żywych, lecz do zwłok. ChrystusDziwny spokój... I uchodzi/ senna dusza poza próg.../ Patrzy w przestwór... Jak daleko,/ jak wysoko sięga dom/ Tego świata, nikt nie czuwa?.../ Błogosławić takim snom! Patrzy... patrzy... Nie!... Ten przestwór/ nie uśpiony ! w szerz i w wyż/ Wielkie widmo go wypełnia/ i w odblasku mglistych smug/ To potrząsa krwawą chustą,/ to olbrzymi wznosi krzyż. XVII Koniec świata, PrzemianaCud nad cudy! Wielkie widmo,/ duch uśpionych w dole ciał,/ Z przedświtową mgłąprzedświtowa mgła --- Kasprowicz czerpie wiele motywów z mesjanistyczno--wizyjnej twórczości Zygmunta Krasińskiego; w tym miejscu mamy do czynienia z odwołaniem do Przedświtu, jako utworu zawierającego wizję ostatecznej przemiany, odrodzenia świata; przedświt oznacza czas sądu ostatecznego, zmagania się sił dobra i zła, czas poprzedzający świt porządku boskiego, a więc nadejście Chrystusa. się zlewa,/ a z jej wiewnych, srebrnych chmur/ Jakieś pasmo się wyłania,/ jakiś długi, ciemny wał,/ Jak z oddali gdzieś widziany/ tajemniczy, straszny bór. Las birnamskiLas birnamski --- nawiązanie do Makbeta Shakespeare'a; w dramacie tytułowy bohater, który doszedł do władzy drogą skrytobójczych mordów, wskutek wyrzutów sumienia bierze wojsko nacierające na jego twierdzę, złożone z żołnierzy ukrytych za gałęziami --- za kroczący ku niemu las, idący spełnić karę na tym, który pogwałcił naturalny porządek. czyż się ruszył?.../ To postaci żywych sznur/ Idzie --- płynie --- ach! bez końca.../ Cały świat, co dotąd spał,/ Snać się zbudził i w przestrzeni/ niezmierzonych mgławy dwór/ Idzie --- płynie --- ach! bez końca,/ jak wyrwany z więzów szał. Zamęt ślub wziął z dysharmonią:/ szczęk oręży, płacze, gwar,/ Fale pieśni melodyjnych,/ kaznodziejskich gromy słów,/ Poszept modłów, mlask dyscyplin/ i lubieżnych syków żar... Drży powietrza każdy atom ---/ tak, jak spojrzeć --- w szerz i w wyż,/ Gdy przed okiem mojej duszy/ ten przebarwny sunie huf,/ Potrząsając chustą krwawą,/ lub olbrzymi wznosząc krzyż. XVIII Patrzy dusza osłupiała:/ Tu z trzepotem skrzydeł burz/ Kuruingów mkną zastępy,/ czy Atylla, wichrem gnan?/ Tam z liliami w chudych rękach/ lub na czołach z wieńcem róż/ Rozśpiewane tłumy dziewic/ zaścielają śniegiem łan. Planetarne tutaj drogi/ kreślą mędrce, przyjście zórz/ Dla piwnicznych ciemnic ziemi/ wieści prorok, a tam z ran/ Stygmatycznych krew ocieka,/ tutaj kaci ostrzą nóż,/ Lub stos niecą, a tam nagość/ w rozpasany idzie tan. Zamęt ślub wziął z dysharmonią.../ Ach! uciekać w ciała mir!/ Ale dusza jak zaklęta:/ wszystek słuch swój, wszystek wzrok/ Szle w tych linii, barw i szumów,/ w tych akordów dziwnych tłok... Patrzy... słucha dusza moja,/ aż ten chaos, aż ten wir/ W jeden zgodny hymn się zlewa,/ brzmiący w okrąg --- w szerz i w wyż;/ Jednym stał się dźwięk z jękami,/ jednym z krwawą chustą krzyż... XIX I, porwana pieśnią życia,/ leci dusza, niby ptak,/ Niby żuraw, za swym kluczem/ śród powietrznych mknący dróg.../ Płynie z tłumem z lutnią w ręku,/ zapatrzona w wielki znak,/ W krwawą chustę, w krzyż olbrzymi,/ ponad ziemski wzniesion bróg. Płynie z tłumem gdzieś bez końca,/ aż się zgubi, Bógtam gdzie szlak/ Nieb jesiennych w świt się stroi,/ w ten jutrzniany, srebrny smug;/ Gdzie nad krawędź ciemnej ziemi/ strzela zorza, jak ten krzak ---/ Gorejąny krzak pustynny,/ w którym Bóg przemawiał --- Bóg!... SenJak się ranna mgła rozwiewa,/ tak i sen się rozwiał mój.../ W okna moje dzień zagląda,/ chłodny, jasny, pełny dzień ---/ Na ulicach wre już życie/ pod działaniem jego tchnień. Do codziennych zajęć wraca/ duch, co widział wieków znój/ W niezmierzonej świata kuźni,/ ponad którą --- w szerz i w wyż/ Krwawej chusty szmat powiewa/ lub się wznosi wielki krzyż...