<utwor>
  <rdf:RDF xmlns:rdf="http://www.w3.org/1999/02/22-rdf-syntax-ns#">
    <rdf:Description rdf:about="http://redakcja.wolnelektury.pl/documents/book/72926f25-8e33-4c4f-bcc3-232e789a1f68/">
      <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Gałczyński, Konstanty Ildefons</dc:creator>
      <dc:title xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Gawęda starego kretyna</dc:title>
      <dc:date xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2026-05-04</dc:date>
      <dc:date.pd xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2024</dc:date.pd>
      <dc:publisher xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Fundacja Wolne Lektury</dc:publisher>
      <dc:language xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">pol</dc:language>
      <dc:source xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Konstanty Ildefons Gałczyński, Próby teatralne 3, wyd. Czytelnik, Warszawa 1979.</dc:source>
      <dc:identifier.url xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/galczynski-gaweda-starego-kretyna/</dc:identifier.url>
      <dc:rights xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Domena publiczna - Konstanty Ildefons Gałczyński zm. 1953</dc:rights>
    <dc:contributor.editor xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xml:lang="pl">Kalamon, Ilona</dc:contributor.editor>
    <dc:contributor.editor xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xml:lang="pl">Matusiak, Natalia</dc:contributor.editor>
    <dc:contributor.technical_editor xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xml:lang="pl">Myczko, Kornel</dc:contributor.technical_editor>
    <dc:description xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xml:lang="pl">Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury.</dc:description>
    <dc:subject.period xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Współczesność</dc:subject.period>
    <dc:subject.type xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Dramat</dc:subject.type>
    <dc:subject.genre xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Dramat współczesny</dc:subject.genre>
    <dc:relation.coverImage.url xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7458.jpg</dc:relation.coverImage.url>
    <dc:relation.coverImage.attribution xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Córka w bujaku, Henry Lyman Saÿen  (1875–1918), domena publiczna</dc:relation.coverImage.attribution>
    <dc:relation.coverImage.source xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7458/</dc:relation.coverImage.source>
    </rdf:Description>
  </rdf:RDF>
<dramat_wspolczesny>
<autor_utworu>Konstanty Ildefons Gałczyński</autor_utworu>

<podtytul>Teatrzyk ,,Zielona Gęś"<br/>
ma zaszczyt przedstawić</podtytul>

<nazwa_utworu>Gawędę starego kretyna</nazwa_utworu>

<naglowek_osoba>STARY KRETYN</naglowek_osoba>
<didaskalia>leżąc na katafalku</didaskalia>
<kwestia><akap><begin id="b1773387748435-3402391805"/><motyw id="m1773387748435-3402391805">Kobieta, Praca</motyw>Hej, hej. Jakie to były czasy... Socjalizmu żadnego nie było, wobec czego pracownica domowa nazywała się po prostu kuchta względnie parzygnat<pe><slowo_obce>parzygnat</slowo_obce> (daw., żart.) --- marny kucharz.</pe>... A jakie możliwości otwierały się wtedy podczas mycia schodów względnie okien!...<end id="e1773387748435-3402391805"/></akap></kwestia>

<kwestia><akap><begin id="b1766751481577-2479568436"/><motyw id="m1766751481577-2479568436">Cud</motyw>Cuda? Nie tak jak dziś, zaledwie raz do roku, ale codziennie, panowie, codziennie i co najmniej w co drugim mieście: to broda wyrastała świętej pustelnicy w sposób gwarantowanie przerażający<pe><slowo_obce>broda wyrastała świętej pustelnicy w sposób gwarantowanie przerażający</slowo_obce> --- nawiązanie do legendy o Świętej Wilgefortis, kobiety, której wyrosła broda, aby ta mogła uniknąć małżeństwa z poganinem. </pe>, to mogiła bogobojnego kucharza pokrywała się nagle majonezem z prawdziwej ,,nicejskiej" oliwy, to na niebie, mociumdzieju<pe><slowo_obce>mociumdziej</slowo_obce> (daw.) --- skrót od staropolskiego zwrotu ,,mości panie dobrodzieju".</pe>, ukazywały się ogniste miotły, odkurzacze i tym podobne rzeczy.<end id="e1766751481577-2479568436"/></akap></kwestia>

<kwestia><akap><begin id="b1766751398164-2535388099"/><motyw id="m1766751398164-2535388099">Wspomnienia</motyw>A sznycle ,,po wiedeńsku"<ref href="https://www.wikidata.org/wiki/Q6497852"/>? Hej, łzy się kręcą... Bo to był, proszę państwa, cały Wiedeń<ref href="https://www.wikidata.org/wiki/Q1741"/> na talerzu, z Grinzingiem<ref href="https://www.wikidata.org/wiki/Q253741"/><pe><slowo_obce>Grinzing</slowo_obce> --- obecnie dzielnica Wiednia, niegdyś wioska położona na jego obrzeżach, słynąca z  winiarni i serwowanego w nich młodego wina.</pe> i szramelmuzyką<pe><slowo_obce>szramelmuzyka</slowo_obce> --- popularna w XIX wieku wiedeńska tradycyjna muzyka ludowa. Nazwę wzięła od nazwiska jej słynnych wykonawców --- braci Johanna i Josefa Schrammelów.</pe>. Trzy dni można było jeść taki sznycel, słowo honoru.</akap></kwestia>

<kwestia><akap>A jakie teatra<pe><slowo_obce>teatra</slowo_obce> --- dziś: teatry.</pe> były! Jak stary Trapszo wyszedł na scenę w <tytul_dziela>Dziadach</tytul_dziela> i nacisnął syfon z wodą selcerską, i powiedział: ,,Ach, jak mnie pragnienie pali, ach, choćby wody kropelka!", to, mociumdzieju, cała widownia spadała z krzeseł.</akap></kwestia>

<kwestia><akap><begin id="b1773388387554-3256575666"/><motyw id="m1773388387554-3256575666">Pamięć, Wspomnienia</motyw>Hej, łzy się kręcą...<end id="e1766751398164-2535388099"/></akap></kwestia>

<kwestia><akap>A po teatrze oczywiście: ,,Hawełka"<ref href="https://www.wikidata.org/wiki/Q278708"/><pe><slowo_obce>Hawełka</slowo_obce> --- słynny lokal gastronomiczny działający od XIX wieku na Rynku Głównym w Krakowie. Jego bywalcami byli artyści, profesorowie i dziennikarze.</pe>, szansonistki<pe><slowo_obce>szansonistka</slowo_obce> --- śpiewaczka kabaretowa, kawiarniana lub ogródkowa; piosenkarka.</pe> i szał. Paraliż postępowy naturalnie szerzył się do pewnego stopnia, ale co z tego? Gieniusze<pe><slowo_obce>gieniusze</slowo_obce> --- dziś: geniusze, wykorzystana przez Gałczyńskiego zmiękczona dawna forma, zachowana w niektórych gwarach, ma podkreślać sentymentalizm głównego bohatera utworu. </pe> dzięki temu rodzili się masami. Przybyszewski<pe><slowo_obce>Stanisław Przybyszewski</slowo_obce> (1868--1927)--- polski pisarz, poeta, dramaturg, nowelista okresu Młodej Polski, skandalista, przedstawiciel cyganerii krakowskiej i nurtu polskiego dekadentyzmu. </pe><ref href="https://www.wikidata.org/wiki/Q921405"/> grał na organach <tytul_dziela>Święty Boże</tytul_dziela>, a cesarz Franciszek Józef<pe><slowo_obce>Franciszek Józef</slowo_obce> (1830--1916) --- cesarz Austrii i król Węgier, zwierzchnik zaboru austriackiego, w którym znajdował się ówcześnie Kraków.</pe><ref href="https://www.wikidata.org/wiki/Q51056"/> zapuszczał bokobrody nie dla siebie, tylko dla kraju. Hej, łzy się kręcą...<end id="e1773388387554-3256575666"/></akap></kwestia>

<naglowek_osoba>ŁZY</naglowek_osoba>
<didaskalia>nb. zaczynają się kręcić z taką szybkością, że dalsze wygłaszanie monologu okazuje się niemożliwe</didaskalia>
  
<didaskalia>wobec czego</didaskalia>
<didaskalia><wyroznienie>Kurtyna</wyroznienie></didaskalia>
<didaskalia>majestatycznie opada</didaskalia>

<nota><akap>7 sierpnia 1949</akap></nota>

</dramat_wspolczesny></utwor>