Spis treści

    Akt I
  1. Akt II
  2. Akt III
  1. Serce: 1
  2. Sumienie: 1

Konstanty Ildefons GałczyńskiTeatrzyk „Zielona Gęś”
ma zaszczyt przedstawić:
Bandę fałszerzy sonetów

W roli herszta[1] bandy znakomity
ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

Akt I

Scena przedstawia tajemnicze podziemia Biblioteki Kolbuszowskiej. Północ.

PIERWSZY FAŁSZERZ

1

Piekło i sztuczna noga! Sfałszowaliśmy dopiero osiemset sonetów. Jeżeli wpadnie Alojzy, będziemy się mieli z pyszna. Ha!

FAŁSZERZ DRUGI

2

Na Jowisza! On nadchodzi.

GŻEGŻÓŁKA

3

Piekło i sztuczna noga! Nicponie! Dopiero osiemset sonetów? Ja wam pokażę! Już ja wam pokażę!

Koniec aktu pierwszego
(bo Gżegżółka pokazuje szereg rzeczy, których nie należy pokazywać, a więc musimy spuścić kurtynę)

Akt II

STROSKANY OJCIEC

do Komisarza Milicji
4

Wszystko dokładnie opowiem. Córka Jadzia kupiła sobie wczoraj tomik sonetów. Nawet niedrogo. Ale co się okazuje?

KOMISARZ

5

Cocococococococococo?

STROSKANY OJCIEC

6

Okazuje się, że sonety były sfałszowane, rymy poprzestawiane i moja córka zatruła się tymi sonetami i zwariowała. Wydaje się jej, że jest Joanną Dark[2] i słyszy głosy wewnętrzne, a jeden głos ciągle do niej mówi: „Napij się herbaty, Jadziu”. I ona naparza i pije herbatę bez przerwy. A przecież to jest ruina pęcherza osiemdziesiąt szklanek herbaty dziennie. O! Przecież nie można tak się zalewać.

Zalewa się łzami.

KOMISARZ

7

Cierpliwości! Już my tę bandę nakryjemy.

Akt III

Znowu podziemia Biblioteki Kolbuszowskiej. Tak samo północ, ponieważ zegar stoi.

CHÓR PUCHACZY

śpiewa ponuro
8

DO-RE-MI-FA-SOL-LA-SI-DO

CHÓR NIETOPERZY

wisząc głowami w dół
9

DO-SI-LA-SOL-FA-MI-RE-DO

GŻEGŻÓŁKA

sam, blady jak trup, w czarnej pelerynie, z czerwonym kogucim piórem przy kapeluszu
10

Piekło i sztuczna noga! Dość mam tego życia!

11

SercePlaton[3] gdzieś powiada, że serce ludzkie ma wrodzoną skłonność do doskonalenia się. Czyż moje serce nie jest sercem człowieka?

Wycina sobie serce kozikiem i tu następuje słynny monolog Gżegżółki:

GŻEGŻÓŁKA

z sercem w dłoni
12

SumienieO, serce! Powiedzże mi, serce moje, czyż nie czas, żebyś wkroczyło na drogę uczciwości? Bo — czyż godzi się fałszować sonety, czyli rodzaj konstrukcji stroficznej, którą uprawiali faceci tej miary co Dante[4], Petrarka[5] i Mickiewicz? O nie, nie godzi się. Raczej nędza niż nieuczciwe zarobki. Witaj, nędzo, witaj, kiju żebraczy, jak powiedział p. Wilkins Micawber[6]. A w całkowitym przełomie wewnętrznym dopomoże mi Pitigrilli[7]:

13

BY POSUNĄĆ NOWYM TOREM, PITIGRILLI JEST MI WZOREM.

Nawraca się jak Pitigrilli, wyrastają mu białe skrzydła.

KOMISARZ

wchodząc niespodzianie
14

Niestety, za późno z tymi skrzydłami. Hej, Chłopcy, aresztować mi tego aniołka!

ZIELONA GĘŚ

śpiewa i tańczy
15
Cóż to za szczęście! Cóż to za radość!
Sprawiedliwości stało się zadość.
Następuje hałaśliwy balet całego zespołu.
Kurtyna

27 lutego 1949

Przypisy

[1]

herszt — przywódca grupy przestępczej. [przypis edytorski]

[2]

Dark, Joanna właśc. Joanna d'Arc (1412–1431) — nazywana Dziewicą Orleańską, fr. bohaterka narodowa, katolicka święta, twierdziła, że prowadzi Francuzów do zwycięstwa natchniona przez Boga; spalona na stosie w wieku 19 lat. [przypis edytorski]

[3]

Platon (42–347 p.n.e.) — filozof grecki, kluczowa postać w rozwoju filozofii; uczeń Sokratesa, nauczyciel Arystotelesa. [przypis edytorski]

[4]

Dante Alighieri (1265–1321) — filozof i polityk, jeden z najwybitniejszych poetów włoskich, autor poematu Boska Komedia, uważanego za szczytowe osiągnięcie średniowiecznej literatury wł., przedstawiającego wizję wędrówki poety przez trzy sfery świata pozagrobowego: Piekło, Czyściec i Raj. [przypis edytorski]

[5]

Petrarka, Francesco (1304–1374) — włoski poeta; zasłynął cyklem wierszy miłosnych, głównie sonetów, poświęconych Laurze, której tożsamość pozostaje nieznana. [przypis edytorski]

[6]

Micawber, Wilkins — fikcyjna postać; bohater powieści Charlesa Dickensa pt. David Copperfield. [przypis edytorski]

[7]

Pitigrilli właśc. Dino Segre (1893–1975) — włoski pisarz, autor głośnych książek erotycznych; po dojściu Mussoliniego do władzy wyemigrował. Powrócił do ojczyzny jako moralista, w Argentynie nawrócił się na katolicyzm. [przypis edytorski]